Трамптың Қытайға және Ердоғанның Астанаға сапары: Әлемдік саясатта не өзгерді?

Осы аптада халықаралық БАҚ-тың назарын аударған екі ірі дипломатиялық оқиға бір мезгілде өтті. Бейжіңде ҚХР төрағасы Си Цзиньпин АҚШ президенті Дональд Трампты қабылдаса, Астанада Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Түркия Президенті Режеп Тайип Ердоғанмен келіссөз жүргізді. Бір қарағанда, бұл оқиғалардың ауқымы әртүрлі көрінуі мүмкін. Алайда аталған екі сапар да бір трансформацияны аңғартады: қазіргі дипломатия қауіпсіздік мәселелерінен гөрі экономикаға, технологияларға және логистика ағындарын бақылауға көбірек басымдық бере бастады. BAQ.KZ осы және басқа да тақырыптарға шолу ұсынады.

Бейжің: Жаһандық сын-қатерлер аясындағы стратегиялық диалог

Дональд Трамптың Қытайға мемлекеттік сапары – АҚШ Президентінің соңғы 9 жылдағы ҚХР-ға жасаған алғашқы сапары. АҚШ пен Қытай арасындағы келіссөздер саудадан бастап технология мен өңірлік қауіпсіздікке дейінгі қайшылықтар сақталып отырған тұста өткенін айта кетейік. Талқылаудың өзегі технология жеткізіліміне шектеу қою, энергетикалық тұрақтылық, Таяу Шығыс пен Тайвань төңірегіндегі жағдай болды.

Бұл кездесу әлемге маңызды белгі берді, яғни екі алпауыт мемлекеттің текетіресіне қарамастан, әлемнің ең ірі экономикалары диалогты толық тоқтатуға жол бере алмайды.

Халықаралық БАҚ-тың назары әсіресе Тайвань тақырыбына ауды. Reuters агенттігінің мәліметінше, Си Цзиньпин келіссөз барысында Тайвань мәселесіне өте сақтықпен қарау керектігіне тоқталып, "аймақтағы шиеленісті арттыратын қадамдарға жол бермеу қажеттігін" қадап айтты.

Сонымен қатар тараптар экономикалық ынтымақтастықты да талқылады. АҚШ ауыл шаруашылығы өнімдерінен бастап авиацияға дейінгі тауарларын Қытай нарығына шығаруға мүдделі. Ал Қытай өз кезегінде тарифтер мен технологиялық шектеулер мәселесін көтерді.

Технология мен жасанды интеллект алға шықты

Егер бұрын дипломатияның негізгі өзегі ресурстар мен аумақтар болса, бүгінде басты орында – технологиялар. Трамптың сапарына Илон Масктан бастап Тим Кукқа дейінгі технологиялық сектордың ірі өкілдері еріп келді. Бұл жасанды интеллект, жартылай өткізгіштер мен цифрлық платформалардың тек экономикалық фактор емес, жаһандық ықпал ету құралына айналғанын көрсетеді.

Технологиялық бәсекелестік күштер тепе-теңдігін анықтаса, нарықтар мен әзірлемелерге қол жеткізу – келіссөздердегі басты қысым құралына айналып отыр.

Астана: Көлік және экономикалық байланыстың дамуы

Бейжіңдегі келіссөздермен қатар өткен Режеп Тайип Ердоғанның Қазақстанға сапары экономикалық және инфрақұрылымдық ынтымақтастыққа көбірек бағытталды.

Астанадағы келіссөздердің басты тақырыбы – екіжақты экономикалық байланыстарды дамыту, көлік маршруттарын кеңейту және Түркі мемлекеттері ұйымы аясындағы ықпалдастықты нығайту.

Кездесу барысында Қасым-Жомарт Тоқаев пен Режеп Тайип Ердоған екі ел арасындағы тауар айналымын 15 млрд долларға жеткізу ниетін растады. Инвестиция, өнеркәсіптік кооперация, энергетика және Қытай мен Еуропаны Орталық Азия, Каспий өңірі мен Түркия арқылы жалғайтын «Орта дәлізді» дамыту мәселелеріне ерекше көңіл бөлінді.

Сарапшылар әлемдік логистиканың өзгеруіне байланысты «Орта дәліздің» маңызы арта түсетінін айтады.

Қазақстан мен Түркия: Мәдени жақындықтан экономикалық жобаларға

Сарапшылар Қазақстан мен Түркия қарым-қатынасы гуманитарлық-мәдени сипаттан нақты практикалық-экономикалық ынтымақтастыққа ауысып жатқанын алға тартады.

Қазақстандық тараптың мәліметінше, Түркияның Қазақстан экономикасына салған инвестициясы 6 млрд долларға жетсе, Қазақстанның Түркияға салған инвестициясы шамамен 2,5 млрд доллар болды.

Түрік БАҚ-тары да бұл сапарды Еуразияның транзиттік әлеуетін дамыту және Азия мен Еуропа арасындағы сауда жолдарын нығайтумен байланыстырады.

Сонымен қатар Астана сыртқы саясаттағы көпвекторлы ұстанымын сақтай отырып, түрлі халықаралық серіктестермен қатар дамуды жалғастыруда.

Жасанды интеллект – халықаралық күн тәртібінің бөлігі

Бір қызығы, жасанды интеллект тақырыбы екі сапардың да күн тәртібінде болды.

АҚШ пен Қытай келіссөздерінде технологиялар чиптер мен цифрлық экономика тұрғысынан талқыланса, Қазақстан-Түркия бағытында бұл тақырып өңірлік ынтымақтастық деңгейіне шықты. Түркістандағы Түркі мемлекеттері ұйымының бейресми саммиті де жасанды интеллект пен цифрлық даму мәселелеріне арналған.

Бұл цифрландыру мен технологиялық кооперацияның тек жаһандық емес, аймақтық дипломатияның да ажырамас бөлігіне айналғанын көрсетеді.

Екі кездесу – әлемдік үрдістің айқын көрінісі

Ауқымы мен сипаты әртүрлі болғанымен, екі сапар да қазіргі әлемдік саясаттың негізгі трендін көрсетті: экономика, логистика, энергетика және технология халықаралық қатынастардың басты элементтеріне айналып келеді.

Бейжіңде жаһандық сауда мен қауіпсіздік мәселелері талқыланса, Астанада көлік байланысы мен еуразиялық маршруттарды дамытуға басымдық берілді.

Әлемдік экономика мен халықаралық жолдардың өзгеруі аясында Еуразияның көлік-энергетикалық байланысын қамтамасыз ететін елдердің рөлі арта бермек. Сондықтан логистика, технология және инфрақұрылым тақырыптары бүгінде жаһандық және өңірлік күн тәртібінің ажырамас бөлігіне айналды.