Үнсіз жанайқай: балаларға қатыгездік және әлем елдеріндегі жаза
Балаларға қатысты кез келген зорлық-зомбылық пен қатыгездік қоғамда ауыр қылмыс ретінде қабылданады. Бұл – адам құқықтарының өрескел бұзылуы.
Бүгінде балаларға қатысты кез келген зорлық-зомбылық пен қатыгездік қоғамда ауыр қылмыс ретінде қабылданады. Бұл – адам құқықтарының өрескел бұзылуы. Баланың қауіпсіздігі, денсаулығы және психологиялық жағдайы – мемлекет пен қоғам үшін ең маңызды мәселелердің бірі. BAQ.KZ тілшісі бірқатар елдердегі балаға жасалатын зорлық-зомбылыққа қандай шара қолданылатынына шолу жасады.
Сондықтан әлемнің көптеген елдерінде балаларды қорғауға арналған заңдар күшейтіліп, арнайы қызметтер жұмыс істейді. Негізгі мақсат – баланы қорғау және мұндай жағдайлардың алдын алу.
Ресей: заң арқылы қорғау
Ресейде балаларды қорғау заң арқылы жүзеге асады. Мұнда қылмыстық және отбасылық заңдар қатар жұмыс істейді.
Қылмыстық кодекс бойынша жаза тек жазалау үшін емес, әділеттілікті қалпына келтіру, адамды түзету және қайта қылмыс жасамауы үшін беріледі.
Отбасылық заңда баланың құқығы бірінші орында. Ата-аналар өз міндетін дұрыс орындауы керек және баланың жағдайына зиян келтіруге болмайды.
Егер ата-ана баланы қараусыз қалдырса, бір жылға дейін бас бостандығынан айырылуы мүмкін. Ал балаға қатыгездік көрсетсе немесе тәрбиелеу міндетін орындамаса – үш жылға дейін жаза қарастырылады.
Ауыр жағдайларда сот ата-ананы ата-ана құқығынан да айыруы мүмкін.
АҚШ: қатаң бақылау
АҚШ-та балаларға қатысты зорлық-зомбылыққа мүлде төзімділік жоқ. Ата-ананың балаға қол көтеруі немесе қараусыз қалдыруы – ауыр құқықбұзушылық.
Әр штатта балаларды қорғау қызметтері бар. Егер балаға қауіп төнсе, олар дереу араласады.
Мұғалімдер мен дәрігерлер балаға қатыгездік жасалды деп күмәнданса да, міндетті түрде арнайы органдарға хабарлауы тиіс.
Егер бала «911» нөміріне қоңырау шалса, полиция бірден келеді.
Ең ауыр жағдайларда бала отбасынан алынып, ата-ана ата-ана құқығынан айырылуы мүмкін.
Франция: бала қауіпсіздігі бірінші орында
Францияда бала қауіпсіздігі – басты мәселе. Егер балаға қатыгездік жасалса, ол бірден отбасынан алынып, қауіпсіз жерге орналастырылады.
Бұл арнайы мекеме немесе қамқоршы отбасы болуы мүмкін.
Ата-аналар бірден толық құқығынан айырылмайды, бірақ сот рұқсатымен ғана баламен кездеседі. Ал жағдай өте ауыр болса, ата-ана құқығынан толық айыру да қарастырылады.
Бұл елде «119» нөмірі жұмыс істейді. Оған кез келген адам хабарласып, көмек немесе кеңес ала алады.
Финляндия: мүлде тыйым салынған
Финляндияда балаларға қол көтеруге толық тыйым салынған. Тіпті жеңіл ұрудың өзі заң бұзушылық болып саналады.
Мұндай жағдайда полиция араласып, жағдайды тексереді. Егер қауіп болса, бала отбасынан алынады.
Заң бойынша: – баланы ұруға болмайды,
– қорлауға болмайды,
– қараусыз қалдыруға болмайды,
– дұрыс күтім жасамауға болмайды.
Егер ата-ана осы талаптарды бұзса, олар ата-ана құқығынан айырылуы мүмкін. Бұл – ең қатаң жаза.
Қазақстан: заң және жауапкершілік
Қазақстанда да балаға қатыгездік жасау – ауыр құқықбұзушылық. Мұндай әрекеттер заң бойынша қатаң жазаланады.
Қатыгездіктің түрлері
– баланы ұру,
– қорқыту, кемсіту,
– жыныстық зорлық,
– қараусыз қалдыру.
Жаза қандай?
– айыппұл,
– қоғамдық жұмыс,
– бас бостандығын шектеу,
– 3 жылдан 15 жылға дейін бас бостандығынан айыру.
Егер ата-ана өз міндетін орындамаса немесе балаға қауіп төндірсе, сот арқылы ата-ана құқығынан айырылуы мүмкін. Мұндай жағдайда бала мемлекет қорғауына алынады.
Жаңа жүйе: тез әрекет ету
Қазақстанда балаларға қатысты зорлық-зомбылыққа жауап берудің жаңа жүйесі енгізілді.
Енді: – ақпарат 1 сағат ішінде тіркеледі;
– 1 күн ішінде тексеріс басталады;
– 3 күн ішінде іс арнайы комиссияға жіберіледі.
Әр жағдайға арнайы маман – кейс-менеджер бекітіледі. Ол барлық қызметтердің жұмысын үйлестіріп, балаға көмек көрсетеді.
Маңыздысы – көмек тек жәбірленушіге ғана емес, оқиғаға куә болған балаларға да беріледі.
18 қараша: маңызды күн
Жыл сайын 18 қараша – балаларға қатысты зорлық-зомбылықтың алдын алу күні. Бұл күн 2022 жылы ресми түрде бекітілген.
Бұл күннің мақсаты – қоғамға осы мәселені еске салу және үнсіз қалмауға шақыру.
Әлемдік мәселе
Қазір әлемде миллиондаған бала зорлық-зомбылық көріп отыр. Бұл – барлық елге ортақ проблема.
Әсіресе қыз балалар қауіпке жиі ұшырайды. Олар тек өмірде емес, интернетте де қауіпке тап болады.
Кедейлік, теңсіздік, соғыс сияқты факторлар бұл жағдайды қиындата түседі.
Зорлықтың салдары
Қатыгездік көрген бала тек дене жарақатын алмайды. Оның психикасына да ауыр әсер етеді: – қорқыныш пайда болады,
– сенім жоғалады,
– тұйықталып қалады,
– қоғамнан алыстайды.
Бұл оның болашағына кері әсер етеді.
Бала тақырыбына барша адам жауапты
Балаларға жасалған қатыгездік – тек бір отбасының мәселесі емес. Бұл – бүкіл қоғамның мәселесі.
Баланың қауіпсіздігі – елдің болашағы. Ал баланың күлкісі – ең маңызды көрсеткіш.
Сондықтан үнсіз қалмай, әрекет ету – әрқайсымыздың міндетіміз.