Соңғы 100 жылда адамдардың бойы 10 сантиметрге өскен: қай елдерде өсім жоғары?
Ғалымдар мұны тамақтанудың жақсаруымен, аурулардың азаюымен, вакцинацияның кең таралуымен және басқа да факторлармен байланыстырады.
Соңғы 100 жылда әлемдегі адамдардың орташа бойы шамамен 10 сантиметрге ұзарған. Бұл тамақтану сапасының жақсаруы, медицинаның дамуы, вакцинация және өмір сүру деңгейінің артуымен байланысты. Бұл туралы ақпаратты BBC таратты.
Our World in Data зерттеу ресурсының мәліметінше, 1996 жылы туған адамдардың орташа бойы 1896 жылы туған адамдарға қарағанда едәуір ұзын. Ең үлкен өзгерістер Оңтүстік Корея әйелдері мен Иран ерлерінің арасында байқалған.
Бір ғасыр ішінде оңтүстіккореялық әйелдердің орташа бойы 20 сантиметрге, ал ирандық ерлердің бойы 17 сантиметрге өскен.
Ғалымдар мұны тамақтанудың жақсаруымен, аурулардың азаюымен, вакцинацияның кең таралуымен және басқа да факторлармен байланыстырады.
Алайда тарихтың барлық кезеңінде адамдардың бойы үнемі өсе бермеген. Мысалы, шамамен 12 мың жыл бұрын аңшылық пен терімшіліктен егіншілікке көшу орташа бойдың қысқаруына әкелген деген болжам бар. Азық-түлікпен қамтамасыз ету тұрақталғанымен, тамақтану рационының әртүрлілігі азайып, адамдар мен жануарлардың бірге өмір сүруіне байланысты жұқпалы аурулар кең тараған.
Кейінгі ғасырларда да бой көрсеткіштері өзгеріп отырған. Мәселен, «Қара өлім» деген атпен белгілі оба індетінен кейін Англия халқының орташа бойы өскен болуы мүмкін. Қаңқа қалдықтарын зерттеу деректеріне сәйкес, XIV ғасырдың басында ағылшындардың орташа бойы шамамен 170 сантиметр болса, XV ғасырдың басында 174 сантиметрге жеткен.
Ғалымдар мұны халық санының азаюынан кейін жалақының өсуі және өмір сүру жағдайларының жақсаруымен байланыстырады.
Өнеркәсіптік революцияның әсері
Адамдардың бойындағы өзгерістердің тағы бір маңызды кезеңі XVIII ғасырдағы өнеркәсіптік революциямен тұспа-тұс келді. Индустрияландырудың алғашқы онжылдықтарында санитарлық жағдайдың нашарлығы, тар тұрғын үйлер мен ауыр еңбек адамдардың денсаулығына кері әсер етті.
Кейін медицина дамып, тамақтану сапасы мен тұрғын үй жағдайлары жақсарған соң халықтың орташа бойы да өсе бастады.
Әсіресе Оңтүстік Кореяда айтарлықтай өзгерістер байқалды. XX ғасырда бұл елдегі әйелдердің орташа бойы 20 сантиметрге, ал ерлердің бойы 15 сантиметрге ұзарған.
Адамдардың бойы енді өспей ме?
Зерттеушілер дамыған елдерде адамдардың бойы өзінің шекті деңгейіне жетуі мүмкін деп болжайды.
Our World in Data мәліметтері бойынша, 1996 жылы туған адамдардың орташа бойы ерлерде 171 сантиметрді, ал әйелдерде 159 сантиметрді құраған.
Ғалымдардың айтуынша, экономикасы жоғары дамыған елдерде табыстың, еңбек өнімділігінің және тауарлар мен қызметтер өндірісінің артуы халықтың орташа бойының өсуіне бұрынғыдай ықпал етпейтін тәрізді.
Мұның нақты себептері әзірге белгісіз. Кейбір зерттеушілер бұл елдердегі адамдар генетикалық тұрғыдан белгіленген бойдың ең жоғары деңгейіне жеткен болуы мүмкін деп есептейді. Сондай-ақ фастфуд тұтынудың артуы мен отырықшы өмір салтының кең таралуы да әсер етуі ықтимал.