Құрылтайда өңірлердің мүддесі қалай ұсынылады? Сарапшылар Семейде талқылады

Қазақстан тарихындағы алғашқы Құрылтай сайлауы қарсаңында жаңа жоғары өкілді органда өңірлердің қалай ұсынылатыны негізгі мәселелердің біріне айналып отыр. Дәл осы тақырыпқа Қазақстандық қоғамдық даму институты ұйымдастырған Sarap сарапшылар клубының көшпелі отырысы арналды. Жиын Семей қаласында өтті, деп хабарлайды BAQ.KZ тілшісі.

Кездесуге қатысушылар Қазақстанның бір палаталы парламенттік жүйеге көшуінен кейін облыстардың мүддесі қалай ескерілетінін, сондай-ақ ел тұрғындарының алдағы сайлауға қатысуға қаншалықты дайын екенін талқылады.

Еске салайық, 23 тамызда Қазақстанда алғаш рет екі палаталы парламенттің орнына келген Құрылтай депутаттарының сайлауы өтеді. Азаматтар бес жыл мерзімге сайланатын 145 депутаттың құрамын анықтайды. Сайлау тек партиялық тізім бойынша өтеді, президенттік квота болмайды. Сонымен қатар әйелдерге, жастарға және мүгедектігі бар адамдарға арналған ішкі квоталар сақталады.

Орталық сайлау комиссиясы жеті саяси партияны тіркеді. Партиялық тізімдерге барлығы 545 кандидат енгізілген. Ресми үгіт-насихат науқаны тізімдерді тіркеу аяқталғаннан кейін, 23 шілдеде басталды.

Өңірлік өкілдік қалай қамтамасыз етіледі?

Қазіргі сайлау науқанындағы басты мәселелердің бірі – өңірлік өкілдіктің сақталуы. Бұған дейін облыстардың мүддесі Сенат арқылы институционалдық тұрғыда қорғалып келсе, бір палаталы жүйеге көшкеннен кейін көптеген азаматтар жергілікті күн тәртібі Құрылтайда қалай ұсынылатынына алаңдаушылық білдіруде.

Осы мәселе Қазақстандық қоғамдық даму институты ұйымдастырған Sarap сарапшылар клубы отырысының негізгі тақырыбына айналды. Семейде Астана қаласынан, Абай және Шығыс Қазақстан облыстарынан келген сарапшылар, азаматтық қоғам өкілдері мен жастар ұйымдарының жетекшілері бас қосты.

Партиялар өңірлік теңгерімді сақтауға ұмтылып отыр

Институционалдық талдау және реформалар орталығының директоры Тассым Ризаттың айтуынша, партиялық тізімдерді талдау нәтижесі саяси партиялардың өңірлік теңгерімді сақтауға тырысып отырғанын көрсетеді.

Өңір тұрғындарының арасында болашақ Құрылтайда облыстардың өкілдігі қалай қамтамасыз етіледі деген сұрақ туындап отыр. Біз партиялардың жалпы өңірлік өкілдікті сақтауға ұмтылып отырғанын байқап отырмыз. Барлық партиялық тізімдерде кандидаттардың басым бөлігі – өңірлердің өкілдері. Мысалы, тіркелген кандидаттардың ішінде 20 адам Абай және Шығыс Қазақстан облыстарының өкілдері, – деді сарапшы.

Оның айтуынша, сарапшылар алаңының міндеті тек партиялық тізімдерді талдаумен шектелмейді. Сонымен қатар болашақ парламенттің күн тәртібіне енуі тиіс мәселелерді айқындау маңызды.

Біздің міндетіміз – өңірлік сарапшылар қауымдастығының көзқарасы арқылы әр облыстың ерекшеліктерін зерделеу, партиялар қандай мәселелерге басымдық беруі керектігін анықтау, өңірлік проблемаларды көтеру және оларды шешу жолдарын қарастыру, – деді Тассым Ризат.

Қазақстандықтардың 70,3%-ы сайлауға қатысуға ниетті

Отырыс барысында Қазақстандық қоғамдық даму институтының соңғы әлеуметтік зерттеулерінің нәтижелері де таныстырылды. Сауалнамаға сәйкес, қазақстандықтардың 70,3%-ы 23 тамызда өтетін сайлауға қатысуға ниетті.

Ең жоғары электоралдық белсенділіктің бірі Абай облысының тұрғындары арасында байқалады.

Дауыс беруге қатысуға ең жоғары дайындық деңгейі аға буын өкілдері арасында тіркелген – 80,7%. Ал жастар арасында бұл көрсеткіш 69,4%-ды құрайды.

Сайлаушылар қандай мәселелердің шешілгенін күтеді?

Зерттеу нәтижесіне сәйкес, сайлаушылардың негізгі сұраныстары әлеуметтік-экономикалық мәселелерді шешуге бағытталған.

Атап айтқанда:

• 62,3% халық табысының артуын күтеді;
• 48,9% инфляцияны тежеуді басты басымдық деп санайды;
• 47,6% шағын және орта бизнесті қолдауды қолдайды;
• 30,3% сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті күшейтуді ұсынады;
• 29,8% сапалы жұмыс орындарының құрылуын күтеді.

Кездесу барысында өңірлік өкілдік мәселесінен бөлек, алдағы теледебаттардың сайлау науқанына ықпалы, саяси партиялардың азаматтық қоғам институттарымен өзара іс-қимылы және жастарды сайлау үдерістеріне тарту мәселелері де талқыланды.

Жиынға қатысушылардың пікірінше, алдағы сайлау жаңа саяси модельдің қалыптасуындағы маңызды кезеңге айналып, Құрылтайдың еліміздің әртүрлі өңірлерінің мүддесін қаншалықты тиімді ескере алатынын көрсетеді. Сондықтан мұндай сарапшылық пікірталастар тек елордада ғана емес, Қазақстанның өңірлерінде де өткізіліп, тұрғындардың сұранысына негізделген күн тәртібін қалыптастыруға мүмкіндік береді.