Қазақстанның сыртқы сауда айналымы 103 млрд долларға жетті
Экспорт 19,5%-ға өскен.
2026 жылғы қаңтар–тамыз айларында Қазақстанның сыртқы сауда айналымы 103 млрд долларға жетіп, өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 12,8%-ға артты. Экспорттың өсу қарқыны импорттан төрт еседен астам жоғары болды. Нәтижесінде елдің сыртқы саудадағы оң сальдосы айтарлықтай ұлғайды.
Сегіз айда Қазақстан 60,4 млрд доллардың тауарын экспорттады. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңінен 19,5%-ға көп. Ал импорт көлемі 4,5%-ға өсіп, 42,6 млрд долларға жетті. Осылайша, сыртқы сауданың оң сальдосы 2025 жылдың сәйкес кезеңіндегі 9,8 млрд доллардан 17,8 млрд долларға дейін өсті.
Сыртқы сауданың жалпы өсімі аясында агроөнеркәсіп кешенінде де айтарлықтай өсім байқалады. Қазақстан ауыл шаруашылығы шикізатын ғана емес, оны өңдеу арқылы алынған өнімдерді де шетелге көбірек жеткізе бастады. Кейбір тауар түрлері бойынша экспорттың өсу қарқыны жалпы көрсеткіштен едәуір жоғары.
Экспорт қарқыны жоғары бағыттардың бірі – күнбағыс майы. Қаңтар–тамыз аралығында оның экспорты 48,5%-ға өсіп, 672,8 млн долларға жетті. Заттай көлемдегі жеткізілімдер 35,9%-ға артып, 611,4 мың тоннаны құрады.
2025 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстан күнбағыс майын экспорттайтын әлемдегі үздік алты елдің қатарына кіріп, Қытайға өнім жеткізушілер арасында екінші орынға шықты. Күнбағыс күнжарасын экспорттау бойынша да Қазақстан Еуропалық одақ пен Қытайға өнім жеткізетін ірі үш елдің қатарына енді. Сонымен қатар ел Орталық Азия мемлекеттерінің осы өнімге деген сұранысының едәуір бөлігін қамтамасыз етеді.
Астық саласында да оң динамика байқалады. Бидай экспорты 26,5%-ға өсіп, 1,25 млрд долларға жетті. Шетелге 5,5 млн тоннадан астам астық жөнелтілді. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 13,8%-ға жоғары.
Астықты өңдеу өнімдерінің экспорты да артып келеді. Бидай және бидай-қарабидай ұнының экспорты 36%-ға өсіп, 400 млн долларды құрады. Заттай көлемдегі жеткізілімдер 22,8%-ға артып, 1,38 млн тоннаға жетті.
Тағы бір айтарлықтай өсім зығыр тұқымының экспортында байқалды. Сегіз айда оның ақшалай көлемі 2,3 есе өсіп, 387,8 млн долларға жетті. Ал заттай көлемдегі жеткізілімдер 2,5 есе артып, 780,8 мың тоннаны құрады.
Жануарларға арналған дайын жем өнімдерінің экспорты да едәуір ұлғайды. Оларды шетелге жеткізуден түскен табыс 60,8%-ға өсіп, 577,6 млн долларға жетті. Ал өнімнің заттай көлемі 44,2%-ға артты.
Күнбағыс майы, ұн және жануарларға арналған дайын жем экспортының жалпы құны 1,65 млрд долларды құрады. Өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда осы үш санаттағы өнімді жеткізуден түскен табыс шамамен 48%-ға өсті. Бұл қосылған құны жоғары өнімдер экспортының кеңейіп келе жатқанын көрсетеді.
Агроөнеркәсіп кешенімен қатар, металлургия және тау-кен өнеркәсібіндегі экспорт түсімі де артты. Мыс пен мыс катодтарын жеткізу 55,7%-ға өсіп, 3,9 млрд долларға жетті. Ал уран экспорты 26,9%-ға артып, 3,1 млрд долларды құрады.
Импорт құрылымында да өзгерістер бар. Қазақстан өнеркәсіптік және энергетикалық жабдықтарды сатып алуды ұлғайтып отыр. Мәселен, электр генераторлық қондырғылар импорты 86,5%-ға өсіп, 916,5 млн долларға жетті. Ал турбореактивті және турбовинтті қозғалтқыштарды, соның ішінде газ турбиналарын жеткізу 3,3 есе ұлғайып, 611 млн долларды құрады.
Қазақстанның ең ірі сауда серіктесі – Қытай. Сегіз айда бұл елмен тауар айналымы 23,3 млрд долларға жетті. Бұл Қазақстанның жалпы сыртқы сауда айналымының 22,7%-ына тең. Екінші орында – 18,3 млрд доллар көрсеткішімен Ресей, үшінші орында 11,8 млрд доллармен Италия тұр. Осы үш елдің үлесіне Қазақстанның сыртқы сауда айналымының жартысынан астамы тиесілі.
Экспорт пен импорттың географиялық құрылымында өзіндік ерекшеліктер бар. Қазақстандық тауарларды ең көп сатып алған ел – Италия. Бұл бағыттағы экспорт көлемі 10,9 млрд долларды құрап, қазақстандық өнім 10,7 млрд долларға жеткізілген Қытайдан сәл жоғары болды. Ал Ресей 13,2 млрд долларлық импорт көлемімен Қазақстанға тауар жеткізетін елдер арасында бірінші орында тұр.
Агроөнеркәсіп кешені өнімдерінің, әсіресе күнбағыс майы, ұн және дайын жем экспортының өсуі қосылған құны жоғары тауарларды сыртқы нарықтарға жеткізу көлемінің артып келе жатқанын көрсетеді. Бұл сонымен бірге қазақстандық өнімдердің халықаралық нарықтағы орнын одан әрі нығайтуға мүмкіндік бар екенін аңғартады.