Қазақстанның өңірлік экономикалық хабқа айналу мүмкіндігі жоғары
Соңғы жылдары әлемдік экономикада айқын тренд қалыптасты – дамушы елдер жан басына шаққандағы ЖІӨ өсімі бойынша алдыңғы қатарға шығып, жаһандық экономикалық күштердің балансын біртіндеп өзгертіп жатыр. Сарапшылар бұл құбылысты тек экономикалық өсім ретінде емес, жаңа көпполярлы әлемнің қалыптасуының белгісі ретінде бағалайды. Осы контексте Қазақстан да ерекше назарда: ел жоғары өсу қарқынын көрсетіп, Еуразиядағы перспективалы экономикалардың бірі ретінде қарастырыла бастады.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев жүргізіп отырған реформалар, экономиканы әртараптандыруға бағытталған саясат және халықаралық интеграцияны күшейту – Қазақстанның жаңа даму моделінің негізін қалыптастыруда. Сарапшылардың пікірінше, нақты әрі тұрақты нәтижеге жету үшін институционалдық өзгерістерді тереңдету, инновация мен адами капиталды дамыту шешуші рөл атқарады.
Осы және өзге де маңызды мәселелер туралы CEO CLUBS Network негізін қалаушы, халықаралық сарапшы доктор Тарик Ахмед Низами өз көзқарасымен бөлісті.
– Visual Capitalist сарапшыларының пікірінше, дамушы экономикалар жан басына шаққандағы ЖІӨ өсімі бойынша көш бастап келеді. Бұл үрдісті жаһандық күштер балансы тұрғысынан қалай бағалайсыз?
– Дамушы экономикалардың жан басына шаққандағы ЖІӨ өсімінде алға шығуы – жай ғана қарқынды даму емес, жаһандық күштер балансының біртіндеп өзгеруінің белгісі. Бұрын экономикалық ықпал негізінен дамыған бірнеше елдің қолында шоғырланған болса, бүгінде бұл үрдіс бірполярлы жүйеден көпполярлы әлемге өтуді көрсетеді.
Дамушы нарықтар өсіп, дәстүрлі экономикалық державалармен арадағы алшақтықты қысқартып келеді. Жан басына шаққандағы табыстың артуы сатып алу қабілетін күшейтіп, орта таптың кеңеюіне, жаңа тұтынушылық және инновациялық орталықтардың пайда болуына жол ашады. Сонымен қатар, бұл елдер қаржылық тәуелсіздікке ие болып, инвестициялар мен таланттарды тартуда тартымды бола түсуде. Жалпы алғанда, бұл үрдіс – жаһандық экономикалық ықпалдың қайта бөлінуін білдіреді.
– Қазақстан рейтингте 29% өсіммен 9-орынға ие болды. Бұл көрсеткіш экономиканың нақты құрылымдық өзгерістерін қаншалықты көрсетеді?
– Қазақстанның 29% өсімі ел экономикасындағы нақты ілгерілеуді айқын көрсетеді. Бұл көрсеткіш экономикалық серпінді ғана емес, сонымен қатар құрылымдық трансформацияның да жүріп жатқанын аңғартады. Экономикада нарық тиімділігінің артуы, финтех және логистика салаларының қарқынды дамуы, сондай-ақ өңірлік хабқа айналу бағытындағы ұмтылыс байқалады. Нәтижесінде, бұл өсім ресурстық әлеуетті тиімді пайдаланумен қатар, жүргізіліп жатқан реформалардың оң әсерін көрсететін кешенді жетістік.
– Қазақстанды Еуразиядағы қарқынды дамып келе жатқан экономикалардың қатарына жатқызуға бола ма?
– Иә, Қазақстанды Еуразиядағы қарқынды дамып келе жатқан экономикалардың қатарына жатқызуға болады. Оны қалыптасу кезеңіндегі экономика ретінде бағалаған жөн. Елдің географиялық орналасуы – Еуропа, Қытай, Орталық Азия және Таяу Шығыс арасындағы маңызды торап. Сонымен қатар энергетика, инфрақұрылым және логистика салаларына тартылып жатқан инвестициялар экономиканың серпінді дамуына ықпал етуде. Нәтижесінде, жүргізіліп жатқан саясат пен реформалар Қазақстанның өңірдегі жетекші экономикалардың бірі ретіндегі позициясын нығайтып отыр.
– Қазақстанның экономикалық саясаты жаһандық әртараптандыру трендтеріне қаншалықты сәйкес келеді?
-Қазақстанның экономикалық саясаты жаһандық әртараптандыру трендтеріне жүйелі түрде сәйкес келеді. Ел өңдеу өнеркәсібін, ауыл шаруашылығын, қызмет көрсету секторын және логистиканы дамытуға нақты басымдық беріп отыр. Сонымен қатар цифрландыру, финтех және инновациялық экожүйелерге инвестициялар қарқынды өсуде. Astana International Financial Centre сияқты бастамалар Қазақстанды өңірлік қаржы орталығы ретінде нығайтуға бағытталған. Нәтижесінде, қалыптасып отырған модель табиғи ресурстар әлеуетін тиімді пайдалана отырып, білімге негізделген экономикаға сенімді көшуді көрсетеді.
– Бұл трансформацияда Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың рөлі қандай?
– Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанның экономикалық трансформациясында шешуші рөл атқарып отыр. Ол «Жаңа Қазақстан» тұжырымдамасы аясында экономиканы әртараптандыру, институционалдық реформалар және жаһандық интеграция бағытын айқындады. Саясаттың негізгі бағыттары – мұнайға тәуелділікті азайту, жекешелендіруді кеңейту және нарықтық механизмдерді дамыту. Сонымен қатар басқару сапасын арттыру, ашықтық пен инвестор сенімін күшейтуге ерекше назар аударылуда.
– Қазақстан экономикасының тұрақты өсуін қандай факторлар айқындайды?
Тұрақты өсім ең алдымен құрылымдық өзгерістерге байланысты болады. Негізгі факторлар:
- шикізатқа тәуелділікті азайту
- өндіріс, ауыл шаруашылығы және қызмет көрсету секторларын дамыту
- құқық үстемдігі мен институционалдық сапаны күшейту
- шағын және орта бизнесті қолдау
- адами капитал мен білім беру жүйесін жаңғырту
- инновация, цифрландыру және жасанды интеллектіні дамыту
Сонымен қатар инвестициялық климат, құқықтық тұрақтылық және бизнесті жүргізу жеңілдігі маңызды рөл атқарады.
– Қазақстан өңірлік экономикалық хаб ретіндегі позициясын күшейте ала ма?
– Иә, Қазақстанның өңірлік экономикалық хабқа айналу мүмкіндігі жоғары. Елдің географиялық орналасуы оны Еуразиядағы негізгі транзиттік тораптардың біріне айналдырады. Инфрақұрылымды дамыту, көлік дәліздерін кеңейту және цифрлық сауда жүйелерін жетілдіру – бұл бағыттағы басты факторлар. Сонымен қатар теңгерімді сыртқы саясат Қазақстанды түрлі экономикалық орталықтарды байланыстыратын көпірге айналдырады. Жалпы алғанда, дұрыс реформалар мен стратегиялық инвестициялар сақталған жағдайда Қазақстан өңірлік қана емес, жаһандық деңгейдегі маңызды экономикалық ойыншыға айналу әлеуетіне ие.