Қазақстанның ауыл шаруашылығы: 7 жылда өндіріс көлемі 1,9 есе өсіп, 9,8 трлн теңгеге жетті

2019–2026 жылдары Қазақстанның агроөнеркәсіптік кешенінде тұрақты өсім байқалды: ауыл шаруашылығының жалпы өнім көлемі 1,9 есе артып, 9,8 трлн теңгеге жетті, азық-түлік өндірісі 2,4 есе, ал ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспорты 2,1 еседен астам өсті.

Ауыл шаруашылығының жалпы өнім көлемі 1,9 есе өсіп, 9,8 трлн теңгеге жетті

Қазақстанның агроөнеркәсіптік кешені соңғы жеті жылда тұрақты өсім көрсетіп келеді: ауыл шаруашылығы өнімдерінің өндіріс көлемі ұлғайып, өңдеу саласы дамып, экспорт кеңейіп, инвестициялар мен еңбек өнімділігі артып келеді.

2019–2026 жылдары ауыл шаруашылығының жалпы өнім көлемі 1,9 есе –  5,2 трлн теңгеден 9,8 трлн теңгеге дейін өсті. Агросектордың негізгі бағыттары –  өсімдік шаруашылығы мен мал шаруашылығынан бастап, тамақ өнеркәсібі мен сыртқы саудаға дейін оң динамика байқалады.

Мемлекет басшысының ауыл шаруашылығының жалпы өнім көлемін екі есе арттыру жөніндегі тапсырмасы аясында Үкімет қаржыландыру және мемлекеттік қолдау тетіктерін жетілдіру, өндірістік қуаттарды жаңғырту және заманауи агротехнологияларды енгізу бойынша кешенді шаралар қабылдап келеді.

Өндіріс көлемінің өсуі және өңдеу саласының дамуы

Осы кезеңдегі ең елеулі өсім өсімдік шаруашылығында байқалды. Жалпы өнім көлемі 2,1 еседен астам –  2,8 трлн теңгеден 5,9 трлн теңгеге дейін өсті. Мал шаруашылығында бұл көрсеткіш 1,7 есе –  2,3 трлн теңгеден 3,8 трлн теңгеге дейін ұлғайды.

Сонымен қатар өңдеу секторы да нығайып келеді. Тамақ өнімдерін өндіру көлемі 2,4 есе –  1,7 трлн теңгеден 4 трлн теңгеге дейін, ал сусындар өндірісі 2,5 есе –  398 млрд теңгеден 1 трлн теңгеге дейін өсті. Өңдеу саласының дамуы отандық шикізаттың қосылған құнын арттыруға, өнім ассортиментін кеңейтуге және ел ішінде қосымша өндірістік тізбектер құруға мүмкіндік береді.

Қазақстанның сыртқы нарықтардағы позициясы да нығайып келеді. Ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспорты 2,1 еседен астам өсіп, 3,3 млрд АҚШ долларынан 7 млрд долларға жетті. Экспорттық әлеуетті одан әрі кеңейту өнім сапасын арттыруға, өңдеу қуаттарын дамытуға және жаңа өткізу нарықтарына шығуға байланысты.

Инвестициялар мен еңбек өнімділігі –  одан әрі өсудің негізі

Сала дамуының маңызды нәтижелерінің бірі –  еңбек өнімділігінің артуы. 2019–2026 жылдары бұл көрсеткіш 2,5 есе өсіп, бір жұмыспен қамтылған адамға шаққанда 2,5 млн теңгеден 6,2 млн теңгеге дейін жетті. Ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің орташа айлық жалақысы 2,8 есе –  115,4 мың теңгеден 320,8 мың теңгеге дейін өсті.

Осы кезеңде ауыл шаруашылығындағы негізгі капиталға салынған инвестициялар 2,4 есе –  495 млрд теңгеден 1,2 трлн теңгеге дейін ұлғайды. Ендігі негізгі міндет –  салынған қаражаттың тиімділігін арттыру, шаруашылықтарды техникалық қайта жарақтандыруды жеделдету, озық технологияларды енгізу және жер мен су ресурстарын ұтымды пайдалану.

Мал шаруашылығы: мал басы мен өндіріс көлемінің өсуі

Мал шаруашылығында да оң өзгерістер байқалады. 2019–2026 жылдары ірі қара мал басы 10,8%-ға –  7,4 млн-нан 8,2 млн басқа дейін, қой мен ешкі саны 7,8%-ға –  19,2 млн-нан 20,7 млн басқа дейін, ал құс саны 9,1%-ға –  45 млн-нан 49,1 млн басқа дейін өсті.

Ең елеулі өсім жылқы шаруашылығында тіркелді: жылқы саны 58,6%-ға артып, 2,9 млн-нан 4,6 млн басқа дейін жетті. Ұсынылған деректерге сәйкес, Қазақстан жылқы саны бойынша әлемдегі алғашқы бес елдің қатарына кіреді.

2026 жылғы 1 қыркүйектегі жағдай бойынша ірі қара мал басы 9 млн басқа, қой мен ешкі саны 23,3 млн басқа, құс саны 47,8 млн басқа, жылқы саны 4,9 млн басқа, ал түйе саны 310,9 мың басқа жетті.

2026 жылғы қаңтар–тамыз аралығында тірідей салмақта 1,2 млн тонна ет, 2,7 млн тонна сүт және 3,2 млрд дана жұмыртқа өндірілді.

Мал шаруашылығын одан әрі дамыту мал өнімділігін арттыруды, селекциялық-асыл тұқымдық жұмысты жетілдіруді, жемшөп базасын нығайтуды және өңдеу қуаттарын кеңейтуді көздейді. Басты басымдық –  тауарлы өнім көлемін ұлғайту, оның сапасын арттыру және ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер үшін экономикалық тиімділікті көтеру.

Агроөнеркәсіптік кешен 2026 жылы да оң динамиканы сақтап отыр

Саланың өсуі ағымдағы жылы да жалғасуда. 2026 жылғы қаңтар–тамыз қорытындысы бойынша ауыл шаруашылығының жалпы өнім көлемі 5,2%-ға өсіп, 4,4 трлн теңгені құрады. Мал шаруашылығы өнімдерінің көлемі 4,1%-ға артып, 2,8 трлн теңгеге жетті, ал өсімдік шаруашылығы өнімдерінің нақты көлем индексі 107,3%-ды құрады.

2025 жылдың қорытындысы бойынша ауыл шаруашылығы өнімдерінің нақты көлем индексі 105,9%-ға жетті. Оның ішінде өсімдік шаруашылығында бұл көрсеткіш 107,5%, ал мал шаруашылығында 103,2% болды.

Қол жеткізілген нәтижелер саланы одан әрі дамытуға негіз қалыптастырады. Сонымен қатар өндірісті тұрақты түрде арттыру құрылымдық шектеулерді жою, шаруашылықтардың тиімділігін көтеру және отандық өнімнің бәсекеге қабілеттілігін нығайту бағытында жүйелі жұмысты талап етеді.

Келесі кезең –  технологиялық жаңғырту және тиімділікті арттыру

Мемлекеттік қолдау жүйесін жетілдіру негізгі басымдықтардың бірі болып қала береді. Қаржылық құралдар мен субсидиялау еңбек өнімділігінің өсуін, заманауи технологиялардың енгізілуін және бәсекеге қабілетті өнім өндірісінің артуын ынталандыруы тиіс. Бұл ретте бюджет қаражатының тиімді пайдаланылуы қамтамасыз етілуі қажет.

Аграршылардың қаржыландыруға қолжетімділігін кеңейту де маңызды міндет саналады. Қолжетімді кредиттік ресурстар маусымдық жұмыстарды жүргізуге, техника сатып алуға, кәсіпорындарды жаңғыртуға және инвестициялық жобаларды іске асыруға қажет. Сонымен бірге қаржылық қолдау шаруашылықтардың тиімділігі мен ауыл шаруашылығы өндірісінің тұрақтылығын арттырумен қатар жүруі тиіс.

Өсімдік шаруашылығын әртараптандыруға да ерекше назар аударылады. Нарық сұранысын, топырақ-климаттық жағдайларды және су ресурстарымен қамтамасыз етілу деңгейін ескере отырып, егіс алқаптарының құрылымын оңтайландыру сұранысқа ие дақылдар өндірісін кеңейтуге, мал шаруашылығының жемшөп базасын нығайтуға және шаруашылықтардың рентабельділігін арттыруға мүмкіндік береді.

АӨК-ті жаңғыртуда аграрлық ғылым маңызды рөл атқарады. Ғылыми ұйымдардың өндіріспен өзара байланысын нығайту, селекция мен тұқым шаруашылығын дамыту, асыл тұқымдық жұмысты жетілдіру және ғылыми әзірлемелерді жедел енгізу саланың тиімділігін арттыруға қосымша мүмкіндіктер жасайды. Су үнемдеу технологиялары, цифрландыру және өндірістік үдерістерді автоматтандыру ерекше маңызға ие.

Сонымен қатар өңдеу саласын дамыту және экспорттық мүмкіндіктерді кеңейту жұмыстары жалғасады. Қосылған құны жоғары өнім өндірісін ұлғайту, өңдеу кәсіпорындарын жаңғырту және жаңа өткізу нарықтарын игеру отандық өндірушілердің позициясын нығайтып, агроөнеркәсіптік кешеннің ел экономикасына қосатын үлесін арттыруға мүмкіндік береді.

Осылайша, Қазақстанның агроөнеркәсіптік кешенін одан әрі дамыту тек өндіріс көлемінің өсуімен ғана емес, саладағы сапалық өзгерістермен де айқындалады. Оларға еңбек өнімділігін арттыру, технологиялық жаңару, өңдеу тереңдігін ұлғайту және ресурстарды тиімді пайдалану жатады. Бұл ішкі нарықты қамтамасыз етуге, экспортты ұлғайтуға және ел ішінде қосымша құн қалыптастыруға қабілетті тұрақты әрі бәсекеге қабілетті ауыл шаруашылығы моделін қалыптастыруға мүмкіндік береді.