17 Қараша 2026, 13:12 Фото: BAQ.KZ коллажы

Қазақстанның ақылды қалалары: Инфрақұрылымға қандай цифрлық технологиялар енгізіліп жатыр

Жасанды интеллекті бар камералар, интеллектуалды көлік жүйелері, цифрлық егіздер мен автоматтандырылған коммуналдық желілер Қазақстан қалаларының келбетін біртіндеп өзгертіп келеді. Заманауи технологиялар жол қозғалысын бақылауға, ақауларды анықтауға, қауіпсіздікті қадағалауға және қалалық қызметтердің жұмысын жеделдетуге мүмкіндік береді. Қазақстанда қандай цифрлық шешімдер енгізіліп үлгерді және олар қала тұрғындарының күнделікті өміріне қалай әсер етеді? Бұл туралы BAQ.KZ тілшісі зерделеп көрді.

Технологиялар қала басқару жүйесін қалай өзгертеді?

Осыдан бірнеше жыл бұрын қалаларды цифрландыру дегенде, ең алдымен, электронды қызметтер мен бейнебақылау камералары еске түсетін. Бүгінде технологиялардың мүмкіндігі әлдеқайда кеңейді.

Қазіргі жүйелер көлік ағынын талдап, инженерлік желілердің жай-күйін бақылап, ресурстардың тұтынылуын қадағалай алады. Сондай-ақ олар ақпаратты қалалық қызметтерге нақты уақыт режимінде жеткізеді.

Smart City, яғни «Ақылды қала» тұжырымдамасының негізінде түрлі қалалық жүйелерді біртұтас цифрлық ортаға біріктіру жатыр. Камералар, датчиктер, бағдаршамдар, коммуналдық жабдықтар мен электронды сервистер өзара ақпарат алмасып, мамандарға қажетті шешімді жылдам қабылдауға көмектеседі.

Қазақстанда ақылды қалаларды дамыту қоғамдық қауіпсіздік, көлік, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, әлеуметтік сала және мемлекеттік басқару бағыттарын қамтиды.

Дегенмен цифрландыру қарқыны барлық жерде бірдей емес. Ірі мегаполистер кешенді технологиялық шешімдерді енгізіп жатса, кейбір өңірлерде қажетті инфрақұрылым әлі де қалыптасу үстінде.

Астана қалалық инфрақұрылымға жасанды интеллект енгізіп жатыр

Елордада интеллектуалды бейнебақылау жүйесі мен тұрғындарға арналған цифрлық сервистерді дамытуға басымдық берілген.

Әкімдіктің мәліметінше, бірыңғай жүйеге жасанды интеллект технологиялары бар 60 мыңнан астам бейнебақылау камерасы біріктірілген. Жүйе бейнежазбаны талдаудың 35-тен астам сценарийін қолдайды.

Алгоритмдер түтінді, өрттің алғашқы белгілерін, қараусыз қалған заттарды, төбелес пен басқа да ықтимал қауіпті жағдайларды анықтауға көмектеседі.

Интеллектуалды бейнебақылаудың басты артықшылығы – оқыс оқиғаларды жедел анықтап, жауапты қызметтерге хабарлама жіберу мүмкіндігі.

Елорданы цифрландыруда түрлі қалалық жүйелерден ақпарат жинақтайтын ахуалдық орталық та маңызды рөл атқарады.

Сонымен қатар тұрғындардың мемлекеттік және коммуналдық қызметтермен байланысын жеңілдететін электронды платформалар дамып келеді.

iKomek 109, Smart Astana және басқа да сервистер арқылы тұрғындар көше жарығына, абаттандыруға, жолдар мен коммуналдық инфрақұрылымға қатысты мәселелерді хабарлай алады.

2025 жылы iKomek 109 байланыс орталығы шамамен 2,5 миллион өтініш қабылдаған. Әкімдіктің мәліметінше, мәселелердің 83 пайызы алғашқы қоңырау кезінде шешілген.

Ал Smart Astana қосымшасында 70-тен астам қалалық сервис біріктірілген. Оның көмегімен тұрғындар қажетті ақпарат алып, электронды қызметтерді пайдалана алады.

Алматы қалалық инфрақұрылымның цифрлық көшірмесін жасап жатыр

Алматыда цифрландыру қалалық шаруашылықтың күрделі бағыттарының бірі – инженерлік коммуникацияларды қамтып отыр.

Қала коммуналдық желілер, нысандардың техникалық жағдайы мен инфрақұрылымға түсетін жүктеме туралы ақпаратты біріктіруге мүмкіндік беретін цифрлық егіз жобасын дамытып жатыр.

Виртуалды модель мамандарға инженерлік желілердің жай-күйін талдауға, жөндеу жұмыстарын жоспарлауға және жаңа нысандар салу кезінде қолданыстағы коммуникацияларды ескеруге көмектеседі.

Сондай-ақ SCADA диспетчерлік басқарудың автоматтандырылған жүйелері мен интеллектуалды есептеу құралдарын енгізуге ерекше назар аударылып отыр.

Мұндай шешімдер жабдықтардың жұмысын қашықтан бақылауға, ресурстардың қанша жұмсалғаны туралы ақпарат алуға және ауытқуларды дер кезінде анықтауға мүмкіндік береді.

Жобаны сынақтан өткізу үшін Жас Қанат шағынауданы таңдалған. Мұнда инженерлік коммуникацияларды түгендеп, цифрлық форматқа көшіру көзделген. Жүйені толық біріктіру 2027 жылы жоспарланып отыр.

Тағы бір бағыт қоғамдық көлікті жаңғыртуға қатысты.

2026-2027 жылдары Алматыдағы 1 188 аялдамаға электронды табло орнату қарастырылған.

Алдағы уақытта көлік жүйесін қаланың цифрлық егізімен біріктіру жоспарланып отыр. Бұл жолдағы жағдайды талдауға, көшелердің қаншалықты жүктелгенін бағалауға және көлік ағынын басқаруды жетілдіруге мүмкіндік береді.

Ақылды технологиялар жол қозғалысын басқаруға көмектеседі

Автокөлік санының көбеюі Қазақстан қалаларындағы көлік инфрақұрылымына түсетін салмақты арттырып отыр.

Бұл мәселені шешу құралдарының бірі – интеллектуалды көлік жүйелері.

Олар автокөлік қозғалысы туралы ақпарат жинап, қиылыстардағы көлік ағынының тығыздығын талдауға және қажетті жабдық болған жағдайда бағдаршамдардың жұмысын реттеуге мүмкіндік береді.

Алдын ала белгіленген кесте бойынша жұмыс істейтін дәстүрлі бағдаршамдардан айырмашылығы, бейімделетін жүйелер көлік ағынына қарай сигналдардың ұзақтығын өзгерте алады.

Мұндай технологиялар жол қиылыстарындағы қозғалысты тиімді ұйымдастырып, белгілі бір жол жағдайларында күту уақытын қысқартуға көмектеседі.

Цифрландыру қоғамдық көлік саласын да қамтып отыр.

Электронды таблолар мен спутниктік бақылау жүйелері автобустардың қозғалысын қадағалап, жолаушыларға көліктің қашан келетінін хабарлауға мүмкіндік береді.

Қалалық қызметтер үшін мұндай шешімдер бағыттарды талдауға, автобустардың кестені сақтауын бақылауға және көлік жүктемесін тиімді бөлуге жол ашады.

Алайда интеллектуалды жүйелердің тиімділігі тек бағдарламалық жасақтамаға байланысты емес. Ол үшін жол инфрақұрылымы сапалы болуы, қоғамдық көлік дамуы және қалалық қызметтердің жұмысы үйлесімді ұйымдастырылуы қажет.

Цифрландыру Қазақстан өңірлерін де қамтып келеді

Smart City жүйесін енгізу Астана мен Алматыдан тыс қалаларда да біртіндеп кеңейіп жатыр.

Шымкентте электронды қызметтерді, бейнебақылау жүйелерін және қалалық инфрақұрылымды басқарудың цифрлық құралдарын қолдану аясы ұлғайып келеді.

Қалалық цифрландыру басқармасының жариялаған ақпаратына сәйкес, Smart City даму көрсеткіші 76 пайыздан 82 пайызға дейін өскен.

Қалада 103 әлеуметтік қызмет онлайн форматқа көшірілгені, 3 100 бейнебақылау камерасы орнатылғаны және 161 мектеп жоғары жылдамдықты интернетке қосылғаны хабарланды.

Ақмола облысында 2026-2030 жылдарға арналған ақылды қалаларды дамыту стратегиясы қабылданған.

Құжатта цифрлық инфрақұрылымды дамыту, интеллектуалды көлік жүйелерін енгізу, коммуналдық шаруашылықты автоматтандыру және заманауи бақылау технологияларын пайдалану көзделген.

Сондай-ақ заттар интернетін дамытуға ерекше көңіл бөлінеді. Бұл – құрылғылар мен датчиктердің бір-біріне ақпаратты өздігінен жеткізуіне мүмкіндік беретін технология.

Оның көмегімен көше жарығының жұмысын бақылауға, коммуналдық ресурстардың шығынын қадағалауға және жабдықтардың техникалық жағдайы туралы мәлімет алуға болады.

Дегенмен өңірлердегі бастамалардың бір бөлігі әзірге жоспарлау кезеңінде тұр. Оларды толыққанды іске асыру үшін қолданыстағы жүйелерді жаңғыртып, цифрлық инфрақұрылымды дамыту қажет.

Жасанды интеллект коммуналдық апаттардың алдын ала ала ма?

Цифрлық технологияларды қолданудың ең перспективалы бағыттарының бірі – тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық саласы.

Тозығы жеткен құбырлар, жылумен қамтудағы іркілістер мен инженерлік желілердің зақымдануы қала тұрғындарына жыл сайын қиындық туғызады.

Автоматтандырылған бақылау жүйелері күрделі апат болмас бұрын техникалық ауытқуларды анықтауға коммуналдық кәсіпорындарға көмектесе алады.

Арнайы датчиктер құбырлардағы қысымды, температураны, су шығынын және басқа да көрсеткіштерді тіркейді.

Егер қандай да бір ауытқу анықталса, жүйе диспетчерге ескерту жібереді. Осыдан кейін диспетчер жабдықты тексеру үшін мамандарды жібере алады.

Интеллектуалды есептеу құралдары да көрсеткіштерді қашықтан алуға және ресурстардың тұтынылуын талдауға мүмкіндік береді.

Мұндай технологиялар ақпаратты қолмен жинау қажеттілігін азайтып, коммуналдық қызметтерге инфрақұрылымның жай-күйін дәлірек бағалауға көмектеседі.

Алайда цифрлық құралдар желілерді физикалық тұрғыдан жаңғыртудың орнын баса алмайды. Олардың тиімділігі жабдықтардың техникалық жағдайына және жөндеу жұмыстарының уақытылы жүргізілуіне тікелей байланысты.

Ақылды қалаларды дамытуда қандай қауіптер бар?

Цифрлық инфрақұрылымның кеңеюі жаңа мүмкіндіктермен қатар, ақпараттық қауіпсіздікке қойылатын талаптарды да күшейтеді.

Бейнебақылау камералары, электронды сервистер мен интеллектуалды есептеу құралдары күн сайын үлкен көлемдегі ақпаратты өңдейді.

Оның бір бөлігі азаматтардың жеке деректеріне қатысты. Сондықтан мұндай мәліметтерді рұқсатсыз қол жеткізуден қорғау қажет.

Цифрлық платформалардың өзара үйлесімділігі де маңызды мәселе саналады.

Көлік жүйелері, коммуналдық қызметтер мен қалалық сервистер бір-бірінен бөлек жұмыс істеген жағдайда, олардың арасында ақпарат алмасу қиындайды.

Тиімді басқару үшін қолданыстағы шешімдерді біріктіріп, техникалық қолдауды қамтамасыз ету және қауіпсіздікке қатысты бірыңғай талаптар белгілеу қажет.

Тағы бір мәселе – цифрландыру нәтижесін бағалау.

Орнатылған камералар, датчиктер мен электронды таблолардың саны қалалық ортаның сапасы шынымен жақсарғанын әрдайым көрсете бермейді.

Ең маңыздысы – коммуналдық апаттардың қаншалықты жылдам жойылатыны, жедел қызметтердің оқиға орнына жету уақытының қысқаруы және қоғамдық көліктің қолайлылығы.

Болашақтың ақылды қаласы қандай болады?

Smart City жүйесін дамыту Қазақстанда қалалық инфрақұрылымды басқару тәсілін біртіндеп өзгертіп келеді.

Астанада жасанды интеллект пен цифрлық сервистерді қолдану аясы кеңейіп жатса, Алматы инженерлік коммуникациялардың виртуалды моделін жасап жатыр. Ал өңірлік орталықтар өздерінің технологиялық шешімдерін енгізуде.

Алдағы уақытта көлік, коммуналдық және ақпараттық жүйелерді біріктіру қалалық қызметтерге ресурстарды тиімді бөлуге және инфрақұрылымның дамуын жоспарлауға мүмкіндік береді.

Дегенмен цифрландырудың басты мақсаты орнатылған құрылғылардың санымен өлшенбейді.

Тұрғындар үшін оның нәтижесі қолжетімді қызметтерден, коммуналдық желілердің үздіксіз жұмысынан, қолайлы көліктен және қауіпсіз қалалық ортадан көрінуі керек.

Заманауи технологиялардың күнделікті мәселелерді қаншалықты тиімді шеше алатыны Қазақстандағы ақылды қалаларды дамытудың қаншалықты табысты болатынын айқындайды.