Қазақстандағы мемлекеттік қызмет жүйесін жаңғырту: цифрландырудан сервистік мемлекетке дейін

Қазақстанда мемлекеттік қызмет көрсету сапасын арттыру – мемлекеттік басқару саласындағы басым бағыттардың бірі. Соңғы жылдары жүзеге асырылып жатқан реформалар мемлекеттік аппараттың жұмысын жетілдірумен қатар, мемлекет пен азамат арасындағы қарым-қатынастың жаңа моделін қалыптастыруға жол ашты. Бүгінде мемлекеттік қызмет жүйесі біртіндеп сервистік форматқа көшіп, азаматтардың қажеттіліктеріне бейімделген басқару қағидаттарын енгізуде.

Президент бастамасымен қолға алынған әкімшілік реформалар аясында мемлекеттік органдардың қызметі ашықтық, тиімділік және қолжетімділік қағидаттарына негізделіп қайта құрылуда. Бұл өзгерістер Қазақстанның заманауи әрі бәсекеге қабілетті мемлекеттік басқару жүйесін қалыптастыру жолындағы маңызды қадамдарының бірі болып саналады.

Сервистік мемлекет – жаңа басқару мәдениеті

Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, тиімді мемлекет азаматтың мәселесін шешуге бағытталған қызмет көрсету институтына айналуы тиіс. Қазақстан да осы бағытты таңдады.

Сервистік мемлекет моделінің негізгі мақсаты – азаматтарға көрсетілетін қызметтердің сапасын арттыру, бюрократиялық кедергілерді азайту және шешім қабылдау үдерістерін жеңілдету. Мұнда мемлекеттік органның жұмысы көрсетілген қызмет саны арқылы емес, азаматтың нақты нәтижеге қаншалықты тез әрі сапалы қол жеткізгенімен бағаланады.

Соңғы жылдары мемлекеттік қызмет көрсету жүйесінде осы қағидаттарды іске асыруға бағытталған нақты өзгерістер жүзеге асырылды. Әкімшілік рәсімдер қысқартылып, көптеген қызметтер автоматтандырылды.

Цифрландыру – реформалардың басты қозғаушы күші

Қазақстандағы мемлекеттік қызметті жаңғыртудың негізгі тетіктерінің бірі – цифрландыру. Электронды үкімет платформасының дамуы мемлекеттік қызметтердің басым бөлігін онлайн форматқа көшіруге мүмкіндік берді.

Бүгінде азаматтар үйден шықпай-ақ түрлі анықтамалар ала алады, әлеуметтік төлемдер рәсімдейді, өтініштер жолдайды, салық төлемдерін жүргізеді және көптеген мемлекеттік қызметтерді электронды түрде пайдаланады.

Бұл жаңашылдықтар уақытты үнемдеумен қатар, қағазбастылықты азайтып, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін төмендетуге және мемлекеттік аппарат жұмысының ашықтығын арттыруға ықпал етті.

Мемлекеттік қызмет көрсетудің жаңа кезеңі

Қазіргі таңда реформалар қызметтерді цифрландырумен ғана шектелмейді. Мемлекет ақпараттық жүйелерді біріктіру, деректер базаларын интеграциялау және проактивті қызмет көрсету тәсілдерін дамытуға басымдық беріп отыр.

Мұндай тәсіл азаматтардың бір ақпаратты бірнеше рет ұсыну қажеттілігін азайтып, қызмет көрсету үдерісін едәуір жеңілдетеді. Болашақта көптеген мемлекеттік қызметтер азаматтың өтінішін күтпей-ақ автоматты түрде ұсынылатын деңгейге жетуі көзделуде.

«Бір терезе» қағидатының тиімділігі

Қазақстанда мемлекеттік қызмет көрсету мәдениетін өзгертуде «бір терезе» қағидаты ерекше рөл атқарды. Бұл жүйе арқылы азаматтар бірнеше мекемені араламай-ақ қажетті қызметтерді бір жерден ала бастады.

Халыққа қызмет көрсету орталықтары да уақыт өте келе тек құжат қабылдайтын орыннан заманауи сервистік орталықтарға айналды. Мұнда азаматтарға кеңес беру, бағыт-бағдар көрсету және қызмет алу процесін жеңілдету тетіктері қалыптасты.

Ашықтық пен қоғаммен байланыс күшейіп келеді

Қазақстандағы мемлекеттік басқару реформаларының маңызды бағытының бірі – мемлекеттік органдардың ашықтығын арттыру.

Электронды өтініштер жүйесі, қоғамдық қабылдаулар, ашық деректер платформалары мен қоғамдық кеңестер институты азаматтардың мемлекеттік шешімдер қабылдау үдерісіне қатысу мүмкіндігін кеңейтті. Бұл өз кезегінде қоғам мен мемлекет арасындағы сенімді нығайтуға ықпал етуде.

Қол жеткізілген нәтиже жемісін беріп келеді

Жүргізілген реформалардың нәтижесінде мемлекеттік қызмет көрсету жүйесінде бірқатар оң өзгерістер байқалады.

Атап айтқанда:

қызметтердің басым бөлігі электронды форматқа көшірілді;

қызмет көрсету мерзімі айтарлықтай қысқарды;

қағаз құжат айналымы азайды;

мемлекеттік қызметтердің қолжетімділігі артты;

мемлекеттік органдар жұмысының ашықтығы күшейді.

Бұрын бірнеше күн немесе апта талап ететін кейбір рәсімдер бүгінде бірнеше минут ішінде орындалады. Бұл Қазақстандағы мемлекеттік басқару жүйесінің жаңа сапалық деңгейге көтерілгенінің айқын көрінісі.

Әлі де шешімін күткен мәселелер бар

Сонымен қатар реформаларды одан әрі жетілдіруді талап ететін түйткілдер де сақталуда.

Олардың қатарында өңірлер арасындағы цифрлық инфрақұрылым деңгейінің әркелкілігі, халықтың цифрлық сауаттылығының жеткіліксіздігі, кейбір ақпараттық жүйелердің толық интеграцияланбауы және жекелеген әкімшілік рәсімдердің күрделілігі бар.

Сарапшылардың пікірінше, бұл мәселелерді шешу мемлекеттік қызметтердің тиімділігін одан әрі арттыруға мүмкіндік береді.

Мемлекеттік қызметтің болашақ моделі тек әкімшілік процедуралар жиынтығы емес, азаматтың өмірлік қажеттіліктеріне бейімделген интеллектуалды сервистік жүйе болуы тиіс. Қазіргі реформалар осы бағытқа қарай жасалған маңызды қадамдар деп ойлаймын.

"Болашақ” бағдарламасы аясында шетелдік тәжірибені зерделеу барысында байқағаным – дамыған елдерде мемлекеттік қызметтің басты көрсеткіші процедураның күрделілігі емес, нәтиже мен азаматтың қанағаттану деңгейі. Біз де осы мәдениетке жақындап келеміз.

Меніңше, тиімді мемлекеттік қызметтің негізі үш бағытқа сүйенуі керек: толық цифрландыру, проактивті қызмет көрсету және ашық басқару. Осы үш компонент толық іске асқанда ғана мемлекет пен азамат арасындағы сенім жаңа сапалық деңгейге көтеріледі, – дейді «Болашақ» бағдарламасы аясында мемлекеттік басқару саласында білім алып жатқан мемлекеттік қызметші Сәуле Құрманбекқызы Төлекова.

Қазақстандағы мемлекеттік қызмет жүйесін жаңғырту – тәуелсіздік жылдарындағы ең маңызды институционалдық реформалардың бірі. Бұл өзгерістер мемлекеттік аппараттың тиімділігін арттырып қана қоймай, азаматтарға көрсетілетін қызметтердің сапасын жаңа деңгейге көтеруге мүмкіндік берді.

Алдағы кезеңде жасанды интеллект технологияларын енгізу, толық цифрлық экожүйе қалыптастыру және проактивті қызмет көрсету үлгісін кеңейту арқылы Қазақстан сервистік мемлекет қағидаттарын одан әрі нығайта түспек. Нәтижесінде мемлекеттік қызмет жүйесі азаматтардың сұранысына жедел жауап беретін, ашық әрі тиімді басқару тетігіне айналуы тиіс.