Қазақстандағы бірыңғай QR: Бизнес күткен жеңілдіктер неге әлі байқалмай жатыр?
Сарапшылардың пікірінше, жоғары комиссиялар кәсіпкерлерге бірнеше POS-терминал қолдануға әлі де мәжбүрлеп отыр.
2026 жылғы 19 шілдеден бастап Қазақстанда барлық банкке ортақ бірыңғай QR-код ресми түрде іске қосылды. Енді азаматтар жүйеге қосылған сауда орындарында кез келген банктің қосымшасы арқылы тауарлар мен қызметтерге ақы төлей алады, деп хабарлайды BAQ.KZ тілшісі.
Ұлттық банкте бірыңғай төлем инфрақұрылымы қаржы ұйымдарына клиенттер үшін жабық экожүйелер есебінен емес, қызмет сапасы арқылы бәсекелесуге мүмкіндік беретінін мәлімдеген еді. Бұл қаржылық қызметтердің қолжетімділігін арттырып, қолма-қол ақшасыз есеп айырысуды жеңілдетеді деп күтіледі.
Сонымен бірге сарапшылар бұл жаңашылдыққа әртүрлі баға беріп отыр. Толығырақ BAQ.KZ тілшісінің материалында.
Банктердің үстемдігін азайту
R-Finance қаржы кеңесшісі Арман Байғановтың айтуынша, бірыңғай QR-кодтың басты артықшылығы – нарықтың бір үстем банкке тәуелділігін төмендету.
Бұған дейін QR-қызметтері әлсіз дамыған немесе мүлде болмаған банктер тиімсіз жағдайда қалып келді. Олардың клиенттері қажетті сауда орнында QR-код арқылы әрдайым төлем жасай алмайтын. Енді пайдаланушылар кез келген банктің қосымшасы арқылы бірыңғай QR-кодпен төлем жасай алады. Бұл банктерге өздерінің жабық экожүйесінің көлемі арқылы емес, қызметтері мен өнімдерінің сапасы арқылы бәсекелесуге мүмкіндік береді. Осылайша жекелеген банк құрылымдарының үстемдік ету қаупі азаяды. Бұл, сөзсіз, оң өзгеріс, – дейді сарапшы.
Қаржы сарапшысы Дмитрий Казанцев те бірыңғай QR-код идеясының болашағы бар деп есептейді.
Бұл жекелеген банк экожүйелеріне тәуелділікті азайтып, нарықтағы монополияны шектеуге тиіс, – дейді Казанцев.
Төлем комиссиялары
Алайда сарапшылар бірыңғай QR-код арқылы жасалатын төлемдерге алынатын комиссияның әлі де жоғары екенін айтады. Казанцевтің пікірінше, мұндай шарттар ең алдымен кәсіпкерлер мен жеке тұлғалар үшін тиімсіз.
Мысалы, кәсіпкерде Kaspi және Halyk терминалдары орнатылуы мүмкін. Егер клиент Halyk терминалында Halyk QR арқылы төлем жасаса, комиссия шамамен 0,5% болады. Ал сол клиент Kaspi терминалында Halyk QR арқылы төлем жасаса, комиссия 1,35%-ға дейін жетуі мүмкін. Кәсіпкер үшін мұндай айырмашылық едәуір. Сондықтан бизнесті бірнеше банктің терминалына тәуелділіктен арылтуға тиіс болған бірыңғай QR-код идеясы әзірге толық іске асқан жоқ. Кәсіпкерлер комиссия шығындарын азайту үшін бұрынғыдай екі немесе үш POS-терминал пайдалануға мәжбүр болады, – дейді Казанцев.
Сарапшының пікірінше, банкаралық мөлшерлемені төмендету кәсіпкерлер үшін комиссияны 0,8%-дан аспайтын деңгейге дейін азайтуға мүмкіндік берер еді. Сонда бірыңғай QR-кодты пайдалану нарықтың барлық қатысушысы үшін шын мәнінде тиімді болмақ.
Арман Байғанов қолданыстағы комиссия көлемі бизнеске едәуір салмақ түсіріп отырғанын айтады.
Болжам бойынша, комиссияның шамамен 1%-ы сатып алушының банкіне аударылады. Бұл комиссия тауар немесе қызмет сатып алып отырған жеке тұлғадан емес, төлем қабылдайтын кәсіпкерден алынады. Сондықтан мемлекет тарифтерді реттеу және комиссияны төмендету мүмкіндігін қарастыруы қажет. Сонда бірыңғай QR-код тиімді әрі сұранысқа ие болар еді. Қазір жоғары комиссия кәсіпкерлердің шығынын арттыруы мүмкін. Кейін бұл шығын тауарлар мен қызметтердің бағасына қосылуы ықтимал, – деді сарапшы.
Бірыңғай QR банктерге тиімсіз
Қаржы сарапшысы Андрей Чеботарев бірыңғай QR үшін комиссияны Ұлттық банк емес, банктердің өздері белгілейтінін атап өтті. Комиссия сатып алушы бір банктің терминалы арқылы басқа банктің картасымен немесе QR-кодымен төлем жасаған кезде алынады.
Қазақстанда бұл комиссия айтарлықтай жоғары – орта есеппен шамамен 1%, кейде 2%-ға дейін жетеді. Басқа елдерде ол әлдеқайда төмен. Жоғары комиссияның қалыптасуына осы жағдай әсер етіп отыр. Ұлттық банктің жүйені пайдаланғаны үшін алатын комиссиясы небәрі 0,05%. Қалғанының бәрін банктер өздері белгілейді. Қазір комиссия расында жоғары болып шықты. Бірақ менің түсінуімше, Ұлттық банк оның қалыптасу процесіне араласқысы келмейді, өйткені бұл – нарықтық тетік, – деді сарапшы.
Оның айтуынша, Ұлттық банк үшін негізгі міндет бірыңғай QR жүйесін құрып, іске қосу болған. Алдағы уақытта комиссиялар реттеушінің ықпалымен немесе банктер арасындағы бәсекенің күшеюі есебінен төмендеуі мүмкін.
Сонымен қатар Чеботарев бірыңғай QR-дың банктердің өзіне аса тиімді емес екенін атап өтті. Өйткені ол тұйық экожүйелерді бұзып, төлемдердегі монополияны азайтады.
Еске салсақ, Ұлттық банк Бірыңғай QR жүйесінің жұмысына қатысты түсініктеме беріп, жаңа сервистің кәсіпкерлер мен тұтынушыларға қандай мүмкіндік ашатынын айтты.