Қазақстан АҚШ-та тау-кен саласындағы төрт негізгі басымдықты таныстырды

Қазақстан аса маңызды минералдарды өндіру мен өңдеу саласына америкалық инвестиция тартуды көздеп отыр. Вашингтонда өткен халықаралық бизнес-саммитте отандық өкілдер елдің АҚШ үшін не себепті перспективалы әріптес бола алатынын түсіндірді. Бұл бағыттағы әлеуетті нақты статистикалық көрсеткіштер де растайды. Соңғы үш жылда Қазақстанда металл кендерін өндіруге салынған инвестициялар 62 пайызға өскен.

Вашингтонда өтіп жатқан B20 саммитінде Қазақстанның мүмкіндіктері туралы «Атамекен» ҚР ҰКП Төралқа Төрағасы Қанат Шарлапаев баяндады.

Өз сөзінде ол Қазақстанның бәсекелестік артықшылықтарын Superfecta ұғымымен біріктіріп, төрт негізгі бағытты атап өтті. Олар – бай минералдық-шикізат базасы, дамыған инфрақұрылым, инвесторлар үшін түсінікті әрі болжамды ережелер және білікті мамандар.

Қанат Шарлапаевтың айтуынша, Қазақстан энергетика мен өнеркәсіпте сұранысқа ие әртүрлі пайдалы қазбалардың мол қорына ие. Қолданыстағы теміржол желісі мен энергетикалық инфрақұрылым тау-кен өндірісі жобаларын дамытуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар отандық инженерлік мектептер салаға қажетті білікті мамандар даярлап келеді.

28 қазанда Қазақстан халқына арнаған Жолдауында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев геологиялық барлау және аса маңызды металдар өндірісін дамыту тәсілдерін өзгертуді тапсырған болатын.

Түпкі мақсат – елімізді жаһандық өндіріс тізбегіне қосу. Экспорттық саясатымыз да осы мақсатқа сай жүргізілуі керек. Үкімет бұл саладағы дамыған елдермен стратегиялық серіктестік орнатуға тиіс, – деп атап өтті Мемлекет басшысы.

Бұл басымдықтардың әрқайсысы инвестициялық жобалардың іске асуына тікелей әсер етеді. Мәселен, Қазақстанның минералдық-шикізат қоры энергетика мен өнеркәсіпке қажетті ресурстардың кең ауқымын қамтиды. Ал теміржол желісі мен энергетикалық инфрақұрылым өндірілген шикізатты тасымалдауға және кәсіпорындардың тұрақты жұмыс істеуіне мүмкіндік береді.

Инвесторлар үшін тағы бір маңызды фактор – жер қойнауын пайдалану саласындағы реттеу тәртібі. Қазақстанда минералдық ресурстарды бағалаудың халықаралық стандарттары қолданылады, лицензиялар өтінімдердің түсу кезектілігіне сәйкес беріледі. Бұған қоса, отандық инженерлік мектептер тау-кен саласына қажетті білікті кадрларды даярлайды.

Осылайша, Қазақстан шетелдік компанияларға тек табиғи ресурстарды ғана емес, өндірісті дамытуға қажетті инфрақұрылым мен адами капиталды да ұсынуға ниетті.

Инвестиция өсімі нені көрсетеді?

Тау-кен саласындағы әлеуетті бағалауда инвестиция көлемі маңызды көрсеткіштердің бірі саналады. Әсіресе геологиялық барлау мен жаңа кен орындарын игеруге бағытталған қаржының өсуі ұзақ мерзімді инвесторлардың қызығушылығын аңғартады.

Қазіргі уақытта Қазақстанда Rio Tinto, Fortescue, Ivanhoe Mines, Arras Minerals, B2Gold, East Star Resources және басқа да халықаралық компаниялар жұмыс істейді. «Атамекен» ҚР ҰКП Төралқа Төрағасы атап өткендей, олардың инвестициялары елдегі бизнес жүргізу жағдайларына деген сенімді көрсетеді.

2022 жылдан 2025 жылға дейін Қазақстанда металл кендерін өндіруге салынған күрделі инвестициялар шамамен 62%-ға өсті, ал геологиялық барлауға бағытталған инвестициялардың жалпы көлемі 2,5 есе артып, 1 млрд АҚШ долларына жетті, – деп атап өтті Қанат Шарлапаев.

Бұл көрсеткіштер саланың инвестициялық тартымдылығы артып келе жатқанын көрсетеді. Дегенмен геологиялық барлау – нәтижесі бірден көрінбейтін, қомақты қаражат пен ұзақ уақытты қажет ететін бағыт. Алғашқы зерттеулерден бастап өнеркәсіптік өндіріске дейін бірнеше жыл өтуі мүмкін. Осы кезеңде, әсіресе шағын геологиялық барлау компаниялары үшін қаржы тарту күрделі мәселеге айналады.

Сондықтан B20 саммитіндегі талқылаулардың бірі бастапқы барлау жұмыстарын қаржыландыруға арналды. Мұндай жобаларға ұзақ мерзімді капитал тартуға мүмкіндік беретін қаржы құралдарын дамыту жаңа кен орындарын игеруге жол ашуы мүмкін.

Қазақстанда Rio Tinto, Fortescue, Ivanhoe Mines, Arras Minerals, B2Gold және East Star Resources секілді халықаралық компаниялардың жұмыс істеуі де шетелдік бизнестің салаға қызығушылығын көрсетеді.

Шикізаттан дайын өнімге дейін: Қазақстан қандай жобаларды ұсынды?

Қазақстанның инвестициялық стратегиясындағы маңызды бағыттардың бірі – минералдық шикізатты ел ішінде терең өңдеу. Себебі тек шикізат өндіруге негізделген модель қосылған құны жоғары өнім шығаруға қарағанда шектеулі экономикалық мүмкіндік береді.

Осы тұрғыдан алғанда, Қазақстан америкалық компаниялармен ынтымақтастықты өндірістік технологияларды енгізу және жаңа өнеркәсіптік кәсіпорындар құру бағытында дамытуды көздейді.

B20 саммитінде Қанат Шарлапаев бірнеше перспективалы жобаны атап өтті. Солардың бірі – ресурстары 65 млн тоннадан асатын «Сарытоған» жобасы. Тағы бір бағыт Taza Metal Technologies компаниясының жоғары таза марганец сульфатын өндіру жобасымен байланысты.

Марганец сульфаты аккумулятор өндірісінде қолданылатын маңызды қосылыстардың бірі саналады. Бұл бағыттың дамуы Қазақстанның тек минералдық шикізат жеткізуші емес, аккумулятор материалдарын өндіру тізбегіне қатысушы елге айналу мүмкіндігін арттырады.

Сонымен қатар «Қазгеология» мен Cove Kaz Capital Group компаниялары бірлесіп жүзеге асырып жатқан «Ақбұлақ» геологиялық барлау жобасы да назар аудартады. Зерттеліп жатқан учаскеде неодим мен празеодимді қоса алғанда, сирек жер элементтері анықталған.

Бұл металдар электр қозғалтқыштарына, жел генераторларына және түрлі өнеркәсіптік жабдықтарға қажетті қуатты тұрақты магниттер өндіруде пайдаланылады. Демек, сирек жер элементтерін игеру Қазақстан үшін технологиялық өндірістерге қатысудың қосымша мүмкіндігін қалыптастырады.

АҚШ-пен әріптестік: инвестициядан технология трансферіне дейін

Қазақстан мен АҚШ арасындағы экономикалық ынтымақтастықты кеңейту тек пайдалы қазбаларды өндіруге инвестиция тартумен шектелмейді. Қазақстандық тараптың басымдықтары қатарында технология трансфері, өндірісті жаңғырту және толыққанды өнеркәсіптік экожүйе қалыптастыру бар.

Саммит аясында Қанат Шарлапаев америкалық бизнес және сарапшылық қоғамдастық өкілдерімен бірқатар кездесу өткізді.

Tenfore Holdings инвестициялық компаниясының негізін қалаушы әрі басқарушы серіктесі Дэн Левинмен өткен келіссөздерде технологиялық кәсіпорындар арасындағы ынтымақтастық мүмкіндіктері қаралды. Атап айтқанда, озық өндіріс, робототехника, зияткерлік логистика және жасанды интеллектіні қолдану бағыттары талқыланды.

Бұл салалардағы әріптестік қазақстандық кәсіпорындарға жаңа технологияларды енгізіп қана қоймай, өндірістік тиімділікті арттыруға да мүмкіндік беруі мүмкін.

Ал Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңестің аға ғылыми қызметкері, халықаралық қаржы және экономикалық қауіпсіздік жөніндегі сарапшы Хайди Кребо-Редикермен кездесуде инфрақұрылым мен аса маңызды минералдар саласына жеке капитал тарту мәселелері сөз болды.

Тараптар мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобаларын әзірлеу, мемлекет пен инвесторлар арасындағы тәуекелдерді бөлу және шағын әрі орта бизнестің ұзақ мерзімді қаржыландыруға қол жеткізу мәселелерін талқылады.

Бұл мәселелердің маңызы зор. Өйткені ірі өнеркәсіптік жобаларды жүзеге асыру үшін тек бастапқы инвестиция жеткіліксіз. Оларға тұрақты қаржыландыру, технологиялық қолдау және жеткізушілер мен мердігерлердің қатысуы қажет.

Қазақстан үшін B20 саммитінің маңызы қандай?

B20 саммиті 9-11 қараша аралығында Вашингтонда АҚШ-тың G20-ға төрағалығы аясында өтуде. Қазақстан делегациясының құрамына өнеркәсіп, энергетика, агроөнеркәсіптік кешен, көлік және логистика салаларының өкілдері кірді.

Қазақстандық бизнес үшін мұндай алаңдардың маңызы – халықаралық серіктестермен байланыс орнатумен ғана шектелмейді. Бұл жерде бірлескен жобалардың нақты шарттарын, қаржыландыру тетіктерін, технология алмасу және өндірістік кооперация мәселелерін талқылауға мүмкіндік бар.

Қазақстанның тау-кен саласындағы басты міндеті – табиғи ресурстардың мол қорын экономикалық және технологиялық артықшылыққа айналдыру. Ол үшін геологиялық барлауға инвестиция тарту, шикізатты терең өңдеу, заманауи өндірістер ашу және отандық кәсіпорындардың халықаралық жеткізу тізбектеріне қатысуын кеңейту қажет.

Осы тұрғыдан алғанда, америкалық бизнеспен әріптестікті дамыту Қазақстанның өнеркәсіптік әлеуетін арттыруға бағытталған маңызды қадамдардың бірі. Ал оның нақты нәтижесі инвестициялық келіссөздердің қаншалықты деңгейде жүзеге асатынына және ұсынылған жобалардың өндірістік кезеңге өтуіне байланысты болмақ.