Локомотив, робот, экспорт: Қазақстан машина жасау саласы жаңа кезеңге бет алды

Қазақстанда машина жасау саласы соңғы жылдары экономиканы әртараптандырудың негізгі тіректерінің біріне айналып келеді. Көпшілік бұл бағытты әлі де тек автокөлік өндірісімен байланыстырып жүр. Алайда шын мәнінде бүгінгі машина жасау – локомотив, вагон, трансформатор, ауыл шаруашылығы техникасы, мұнай-газ жабдықтары, электроника мен роботтандырылған өндірістерге дейін кеңейген үлкен индустриялық экожүйе.

Қазақстан машина жасаушылар одағының дерегінше, бүгінде салада 5 мыңнан астам кәсіпорын мен 37 кіші бағыт жұмыс істейді. Одақтың бағалауынша, 2015 жылы 670 млрд теңге болған өндіріс көлемі 2025 жылы 5,7 трлн теңгеге жетіп, 8,5 есе өскен. Бұл машина жасаудың автокөлік өндірісінен әлдеқайда кең ауқымды салаға айналғанын көрсетеді.

Егер 2015 жылы өндіріс көлемі 670 млрд теңге болса, 2025 жылы ол 5,7 трлн теңгеге жетіп, 8,5 есе өсті, – дейді Қазақстан машина жасаушылар одағы атқарушы дирекциясының директоры Талғат Базарбеков.

Саланың басты жетістіктері қандай?

Соңғы жылдардағы ең үлкен жетістік – машина жасаудың автокөлік өндірісінен тыс кеңеюі.

Теміржол машинасын жасау

Қазақстанда локомотив, электровоз, жүк және жолаушылар вагондарын шығаратын қуатты кластер қалыптасты.

• «Локомотив құрастыру зауыты»
• «Электровоз құрастыру зауыты»
• «Проммашкомплект»
• Stadler Kazakhstan
• Wabtec
• Alstom

Бұл кәсіпорындар ішкі нарықпен қатар экспортқа да жұмыс істеп отыр.

Электротехникалық машина жасау

Трансформатор, кабель, күштік жабдықтар, автоматтандыру жүйелері өндірісі де жаңа деңгейге көтерілді. Бұл бағыт елдегі энергетикалық инфрақұрылымды жаңғырту жоспарларымен тікелей байланысты.

Ауыл шаруашылығы техникасы

CLAAS, JOHN DEERE, DEUTZ-FAHR, AMAZONE секілді әлемдік брендтердің өндірісі Қазақстанда жолға қойылған. Бұл аграрлық секторды жаңғыртуда шешуші рөл атқарады.

Президент тапсырмасы саланы қалай өзгертті?

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев машина жасау кәсіпорындарына озық технологияларды, соның ішінде жасанды интеллектіні жаппай енгізу керек екенін ерекше атап өткен. Бұл саланың келесі кезеңі жай құрастыру емес, smart factory мен роботтандыру болатынын айқын көрсетті.

Осы тапсырманың нәтижесінде Үкімет машина жасауды өңдеу өнеркәсібінің негізгі драйверлерінің бірі ретінде белгілеп, жаңа жобаларды үдетті.

Үкіметтің нақты нәтижесі қандай?

Премьер-министрдің ресми дерегіне сәйкес, 2025 жылы машина жасау саласы 12,9% өсім көрсетті. Жыл ішінде салада 38 жоба іске қосылып, 655,5 млрд теңге инвестиция тартылды, 9 967 жаңа жұмыс орны құрылды.

Бұл нәтижелер Президенттің өңдеу өнеркәсібін күшейту, экономиканы әртараптандыру және инвестиция тарту жөніндегі тапсырмаларының нақты орындалып жатқанын көрсетеді.

Алдағы негізгі жоспарлар

Алдағы 2026–2028 жылдардағы басымдықтар үш бағытқа шоғырланып отыр.

1) Терең жергіліктендіру

Жай құрастырудан толық жергіліктендірілген өндіріске көшу:

• бөлшек өндірісі
• компоненттік база
• gearbox
• электроника
• орындықтар
• мультимедиа

2) Роботтандыру және smart factory

• Президент тапсырмасына сай ендігі кезең:
• CNC
• өндірістік роботтар
• AI сапа бақылауы
• smart logistics
• predictive maintenance

Бұл қазақстандық зауыттардың өнімділігі мен экспорттық бәсекесін күшейтеді.

3) Экспорттық экспансия

Қазақстан машина жасаушылар одағының бағалауынша, теміржол техникасы, электр жабдықтары, трансформатор, кабель және агротехника Орталық Азия мен ТМД нарықтарында негізгі экспорт драйверіне айналмақ.

Қазақстан машина жасау саласының басты жетістігі – оның автокөлік өндірісінен әлдеқайда кең индустриялық экожүйеге айналуы.

Президенттің технологиялық жаңғырту тапсырмасы, Үкіметтің 38 жаңа жобасы және Қазақстан машина жасаушылар одағы көрсеткен 8,5 есе өсім – саланың жаңа индустриялық кезеңге нақты өткенін дәлелдейді.

Локомотивтен роботқа, трансформатордан ауыл техникасына дейінгі өндірістік тізбек енді:

• импортты алмастырып,
• жаңа жұмыс орындарын ашып,
• технология тартып,
• экспортты өсіріп,
• мұнайдан кейінгі экономиканың нақты негізін қалыптастырып жатыр.

Егер терең жергіліктендіру, smart factory және экспорт бағыты сақталса, бұл сала Қазақстанның жаңа индустриялық өсімінің басты драйверіне айналады.