Доллар қайта қымбаттай бастады: Теңге бағамына не әсер етеді?

Доллардың қайта күшеюіне АҚШ-тағы инфляция деңгейінің әлі де жоғары болуы, базалық мөлшерлеменің көтерілу ықтималдығы және геосаяси жағдай әсер етіп отыр. Ал Қазақстанда теңгенің нығаюына мұнай бағасының жоғары болуы ықпал етті. Алайда Таяу Шығыстағы әскери қақтығыс аяқталып, мұнай арзандаса, доллар қайта қымбаттауы мүмкін. Бұл туралы R-Finance қаржы кеңесшісі Арман Байғанов мәлімдеді.

Доллар неге қайта қымбаттай бастады?

Сарапшының айтуынша, доллар бағамының төмендеп, кейін қайта өсуіне бірнеше фактор әсер еткен. Ең алдымен, АҚШ долларының әлемдік валюталарға қатысты бағамын көрсететін индекс нығайған.

АҚШ-тағы инфляция деңгейі әлі де айтарлықтай жоғары. Сондықтан алдағы уақытта инфляцияны төмендету үшін ақша-несие саясатын одан әрі қатаңдату ықтималдығы бар. Федералдық резерв жүйесі базалық мөлшерлемені де көтеруі мүмкін. Осы факторлар доллардың нығаюына, ал алтын бағасының төмендеуіне әсер етті, – деді Арман Байғанов.

Арман Байғанов доллардың қаншалықты ұзақ уақыт бойы нығаятыны алдағы экономикалық жағдайға байланысты болады деп түсіндірді. АҚШ экономикасының даму қарқыны да валюта бағамына ықпал етеді.

Бұған қоса, Таяу Шығыстағы әскери қақтығыс тезірек аяқталса, бұл да АҚШ валютасының нығаюына оң әсер етуі мүмкін. Сарапшы геосаяси жағдай мен АҚШ-тағы жұмыспен қамту деңгейі де доллар бағамына ықпал ететін маңызды факторлар екенін атап өтті.

Мұнай бағасы теңгеге қалай әсер етеді?

Арман Байғанов теңге бағамына тікелей әсер ететін негізгі факторлардың бірі мұнай бағасы екенін айтты.

Әскери қақтығыс басталғаннан кейін мұнай бағасы бір баррель үшін 62–65 доллар шамасынан қысқа уақыт ішінде 50–60 пайызға өсті. Содан бері жарты жыл бойы мұнай бағасы жоғары деңгейде сақталып келеді, – деді ол.

Сарапшының сөзінше, Қазақстан бюджеті кірісінің едәуір бөлігі мұнай сатудан түсетін табысқа байланысты. Экспорттан түсетін кірістің жартысынан астамын мұнай құрайтындықтан, оның қымбаттауы теңгенің нығаюына қолайлы жағдай қалыптастырады.

Алайда сарапшы алдағы уақытта Таяу Шығыстағы қақтығыстың аяқталу ықтималдығын да ескеру қажет деп санайды. Егер тараптар келісімге келіп, әскери іс-қимылдар тоқтаса, мұнай бағасы төмендеуі мүмкін.

Қақтығыс аяқталып, тараптар сауда келісіміне келсе, мұнай бағасы біртіндеп 100 доллардан төмен түсуі мүмкін. Тіпті барреліне 80–90 долларға, кей жағдайда 70 долларға дейін арзандауы ықтимал. Мұндай жағдайда мұнай бағасының төмендеуі теңгеге қысым түсіріп, доллардың қымбаттауына әкелуі мүмкін, – деп түсіндірді Арман Байғанов.

Оның айтуынша, мұнай бағасының төмендеуі Қазақстанның экспорттық кірісін азайтып, ұлттық валютаның әлсіреуіне әсер етуі мүмкін. Сондықтан теңгенің қазіргі нығаюы ұзақ мерзімге сақталады деп нақты айту қиын.

Ресей рублінің әлсіреуі теңгеге әсер ете ме?

Теңге бағамына ықпал ететін тағы бір фактор – Ресей рублінің құнсыздануы. Қаржы кеңесшісінің айтуынша, қазір бір рубль шамамен 5,3 теңгеге тең.

Арман Байғанов Ресей рублінің әлсіреуі алдағы уақытта теңгеге де қысым түсіруі мүмкін екенін айтты. Оның сөзінше, Қазақстан мен Ресей арасындағы сауда байланысы тығыз болғандықтан, екі елдің валюталарының арақатынасы отандық бизнес үшін маңызды.

Біз Ресеймен сауда жасаймыз. Сондықтан рубльдің әлсіреуі біздің бизнес үшін белгілі бір қиындықтар туғызуы мүмкін. Валюта бағамының өзгеруі екі ел арасындағы сауда қатынастарына әсер етеді, – деді сарапшы.

Сонымен қатар рубльдің арзандауы Қазақстанға Ресейден келетін тауарлардың бағасына оң ықпал етуі мүмкін. Яғни ресейлік тауарлар теңгемен есептегенде арзандап, қазақстандық тұтынушылар үшін қолжетімді бола түсуі ықтимал.

Теңгенің нығаюы бағаның төмендеуіне көмектесе ме?

Арман Байғанов теңгенің долларға қатысты нығаюын оң құбылыс деп бағалайды. Оның айтуынша, бұл инфляцияны тежеуге де ықпал етуі мүмкін.

Сарапшы жыл басында инфляция деңгейі 12,3 пайыз болғанын, кейін оның 10 пайыздан төмендегенін атап өтті. Оның пікірінше, инфляцияның баяулауы мен теңгенің нығаюы бір-біріне қолайлы жағдай қалыптастырады.

Қазақстан шетелден көптеген тауар импорттайды. Доллар арзандаса, сырттан сатып алынатын тауарлардың құны да төмендеуі мүмкін. Соның нәтижесінде импорттық өнімдердің қымбаттау қарқыны баяулайды, – деді ол.

Маман доллар бағамының төмендеуі шетелден әкелінетін тауарлардың өзіндік құнына әсер етеді дейді. Бұл өз кезегінде ішкі нарықтағы бағаның өсуін тежеуге мүмкіндік береді.

Рубльдің әлсіреуі де Ресейден импортталатын өнімдерге қатысты осындай әсер беруі мүмкін. Егер рубль арзандаса, ресейлік өндірушілердің тауарлары Қазақстан нарығына төмен бағамен жеткізілуі ықтимал. Дегенмен тауарлардың түпкілікті бағасы тасымалдау шығындарына, сатушылардың баға саясатына және басқа да факторларға байланысты болады.

Алдағы уақытта доллар қайта қымбаттауы мүмкін бе?

Сарапшының болжамынша, мұнай бағасы біртіндеп төмендеп, Таяу Шығыстағы қақтығыс аяқталса, теңге долларға қатысты әлсіреуі мүмкін.

Менің ойымша, мұнай бағасы біртіндеп 100 доллардан төмен түседі. Егер тараптар сауда келісіміне келіп, қақтығыс аяқталса, бұл теңгенің долларға қатысты әлсіреуіне ықпал етуі мүмкін. Өйткені мұндай жағдайда мұнай бағасына әсер ететін геосаяси тәуекелдер азайып, нарықтағы баға төмендеуі ықтимал. Ал мұнай арзандаса, доллар қайта қымбаттауы мүмкін, – деп түйіндеді Арман Байғанов.

Осылайша, теңге бағамының алдағы бағыты бірнеше факторға байланысты болмақ. АҚШ-тағы ақша-несие саясаты, Таяу Шығыстағы ахуал, мұнай бағасы және Ресей рублінің өзгерісі ұлттық валютаның долларға қатысты бағамына әсер етуі мүмкін.