Digital Qazaqstan стратегиясы: Қазақстанның цифрлық әлеуеті қалай артады?

Қазақстан Digital Qazaqstan жалпыұлттық стратегиясы аясында цифрлық инфрақұрылымды дамытып, жасанды интеллектіні экономика салаларына енгізуге кірісті. Қазір елде екі суперкомпьютерлік кластер жұмыс істеп тұр, үшіншісін 2026 жылдың соңына дейін іске қосу жоспарланған. Бұл есептеу қуаттары ғылым мен бизнестің мүмкіндігін қалай кеңейтеді? Стратегияның 2029 жылға дейінгі мақсаттары қандай және цифрландырудың тиімділігі қалай өлшенеді? Толығырақ BAQ.KZ материалында.

Қазақстанның цифрлық экономикаға көшуі интернет қызметтерін көбейтумен немесе мемлекеттік қызметтерді электронды форматқа ауыстырумен шектелмейді. Жаңа кезеңде деректерді өңдеу, жасанды интеллектіні дамыту, өндірістік процестерді оңтайландыру және отандық технологиялық шешімдерді қалыптастыру маңызды болмақ.

Осы міндеттерді жүзеге асыру үшін елде есептеу қуаттары мен деректерді тасымалдау инфрақұрылымы дамып келеді. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына Жолдауында Digital Qazaqstan стратегиясының негізгі инфрақұрылымын құру жұмыстары басталғанын айтып, екі суперкомпьютердің іске қосылғанын және жыл соңына дейін үшіншісін пайдалануға беру жоспарланғанын мәлімдеді. Сонымен бірге Каспий теңізінің табаны арқылы талшықты-оптикалық байланыс желісін тарту аяқталып, деректерді өңдеу орталықтарының құрылысы жүріп жатыр.

Цифрландырудың жаңа кезеңі

Digital Qazaqstan стратегиясының негізгі мақсаты – цифрлық технологиялар мен жасанды интеллектіні азаматтардың өмір сапасын жақсартуға, бизнестің өнімділігін арттыруға және мемлекеттік басқарудың тиімділігін көтеруге пайдалану.

Бұл бағыттағы жұмыс бірнеше өзара байланысты міндетті қамтиды. Біріншіден, жасанды интеллект пен үлкен деректерді өңдеуге мүмкіндік беретін технологиялық инфрақұрылым қажет. Екіншіден, осы ресурстарды пайдалана алатын мамандар мен зерттеу орталықтарын дамыту маңызды. Үшіншіден, жаңа технологиялар экономика салаларына енгізіліп, нақты нәтиже беруі керек.

Сондықтан суперкомпьютерлерді іске қосу – цифрландырудың түпкі мақсаты емес, оны жүзеге асыруға қажетті алғышарттардың бірі. Есептеу қуаты жеткілікті болғанымен, оны тиімді пайдаланатын жобалар, сапалы деректер, білікті мамандар және технологиялық шешімдерді өндіріске енгізу тетіктері болмаса, инфрақұрылымның әлеуеті толық ашылмайды.

Осы тұрғыдан алғанда, Қазақстан үшін ендігі міндет – цифрлық мүмкіндіктерді нақты экономикалық және әлеуметтік нәтижеге айналдыру.

Екі суперкомпьютердің мүмкіндігі қандай?

Қазақстанда қазіргі уақытта Alem.Cloud және AI-Farabi атты екі жоғары өнімді есептеу кластері жұмыс істейді. Ресми мәліметке сәйкес, олар NVIDIA H200 графикалық процессорлары негізінде жасақталған.

Alem.Cloud кластері мемлекеттік секторға, университеттерге, стартаптар мен ғылыми орталықтарға бағдарланған. Оның есептеу ресурстарын жасанды интеллект модельдерін әзірлеу, күрделі ғылыми есептеулер жүргізу және жаңа цифрлық өнімдерді сынақтан өткізу үшін пайдалануға болады.

Ұлттық суперкомпьютер орталығында қазақ тіліндегі AlemLLM тілдік моделі, орман өрттерін ерте анықтау жүйесі, медицина, құрылыс және білім беру салаларына арналған жобалар таныстырылған. Бұл жоғары өнімді есептеу ресурстарының тек теориялық зерттеулерге емес, қолданбалы міндеттерді шешуге де қажет екенін көрсетеді.

Екінші кластер – AI-Farabi. Оны «Қазақтелеком» іске қосқан. Ресми дерек бойынша, оның өнімділігі 103 петафлопстан асады. Кластер корпоративтік секторға, банк саласына және экспорттық нарықтарға бағытталған. Екі жүйе де әлемдегі ең қуатты суперкомпьютерлердің TOP500 рейтингіне енген.

Суперкомпьютерлердің мүмкіндігін бірнеше бағытта пайдалануға болады.

Ғылымда күрделі математикалық модельдер құруға, үлкен көлемдегі деректерді талдауға және зерттеу жұмыстарын жеделдетуге жағдай жасалады.

Медицинада медициналық кескіндерді талдау, ауруларды ерте анықтауға көмектесетін алгоритмдерді әзірлеу және ғылыми зерттеулер жүргізу мүмкіндігі кеңейеді. Мұндай жүйелер дәрігердің шешімін алмастырмайды, бірақ ақпаратты талдауға көмектесетін құрал бола алады.

Өнеркәсіп пен энергетикада өндірістік процестерді модельдеу, жабдықтардың жұмысын болжау, ақаулардың алдын алу және ресурстарды тиімді пайдалану үшін жасанды интеллект шешімдерін әзірлеуге болады.

Ауыл шаруашылығында ауа райы, топырақ, су ресурстары және егістік жағдайы туралы деректерді біріктіріп, өнімділікті болжауға әрі ресурстарды тиімді жоспарлауға мүмкіндік бар.

Алайда бұл мүмкіндіктердің барлығы бірдей Қазақстанда толық іске асырылып қойған жоқ. Нақты тиімділік әр жобаның енгізілуіне, деректердің сапасына және алынған нәтижелерге байланысты болады.

Үшінші суперкомпьютер не үшін қажет?

Президент Жолдауында үшінші қуатты суперкомпьютерді 2026 жылдың соңына дейін пайдалануға беру жоспарланғаны айтылды. Оның іске қосылуы есептеу инфрақұрылымының ауқымын кеңейтуге бағытталған.

Жасанды интеллект модельдерін оқыту мен қолдану көп көлемдегі есептеу ресурсын қажет етеді. Бір мезгілде бірнеше ғылыми топ, мемлекеттік орган немесе компания осындай ресурстарға сұраныс білдірсе, қолда бар қуатты тиімді бөлу мәселесі туындайды. Қосымша кластер есептеу ресурстарына қолжетімділікті арттырып, жаңа жобаларды іске асыруға мүмкіндік бере алады.

Бірақ үшінші суперкомпьютердің тиімділігі оның техникалық қуатымен ғана бағаланбауы керек. Маңыздысы – қанша жоба осы ресурстарды пайдаланады, қанша отандық өнім әзірленеді, ғылыми зерттеулердің мүмкіндігі қалай өзгереді және кәсіпорындар қандай экономикалық нәтиже алады.

Мәселен, суперкомпьютерді пайдаланатын стартап жаңа өнім әзірлеп, оны нарыққа шығарса, университет ғылыми зерттеулерінің сапасын арттырса немесе кәсіпорын өндіріс шығынын азайтса, инфрақұрылымның пайдасы нақты көріне бастайды.

Сондықтан үшінші есептеу кластерін іске қосумен қатар, оның ресурстарын бөлу тәртібі, ғылыми ұйымдар мен бизнеске қолжетімділігі және жобалардың нәтижесін бағалау тәсілдері де маңызды.

Digital Qazaqstan: 2029 жылға дейінгі межелер

Үкімет 2029 жылға дейінгі Digital Qazaqstan жалпыұлттық стратегиясын жүзеге асыру жөніндегі іс-қимыл жоспарын бекітті. Құжат азаматтардың, бизнес пен экономиканың, сондай-ақ мемлекеттік аппараттың мүддесі үшін цифрлық трансформация жүргізуді көздейді.

Стратегияда бірнеше өлшенетін көрсеткіш белгіленген.

Білім беру: 2029 жылға қарай мектептер, колледждер мен жоғары оқу орындарының түлектерінің кемінде 80%-ы жасанды интеллектінің базалық дағдыларын меңгеруі тиіс.

Оқу орындары: 2028 жылға қарай жоғары оқу орындары мен колледждердің кемінде 80%-ында жасанды интеллект технологияларын білім беру процесіне енгізу жоспарланған.

Мемлекеттік қызметтер: 2029 жылға қарай мемлекеттік қызметтер мен әлеуметтік қолдау шараларын ұсыну уақытын кемінде 50%-ға қысқарту көзделген.

Энергетика: 2029 жылға қарай энергетикалық активтердің кемінде 70%-ын цифрлық мониторингпен қамту жоспарланған.

Құрылыс: 2029 жылға қарай техникалық тұрғыдан күрделі жаңа нысандардың 100%-ын бірыңғай цифрлық ортада сүйемелдеу межесі қойылған.

IT экспорты: 2029 жылға қарай IT-қызметтер мен цифрлық шешімдер экспортын кемінде 50%-ға арттыру көзделген.

Бұл көрсеткіштер – алдағы жылдарға арналған мақсаттар. Олардың орындалуы цифрлық технологиялардың нақты салаларға қаншалықты енгізілгеніне және сол арқылы қандай өзгеріс болғанына байланысты бағалануға тиіс.

Инфрақұрылымнан нақты нәтижеге дейін

Цифрлық инфрақұрылымды дамыту маңызды болғанымен, оның экономикалық қайтарымы өздігінен пайда болмайды. Суперкомпьютерлер, деректер орталықтары және жоғары жылдамдықты байланыс желілері – үлкен жүйенің бір бөлігі. Олар тиімді жұмыс істеуі үшін мемлекеттік органдардың, ғылыми ұйымдардың және бизнестің деректерді пайдалану тәсілі де өзгеруі керек.

Бұл ретте деректердің сапасы мен қауіпсіздігі, ақпараттық жүйелердің өзара үйлесімділігі және мамандардың біліктілігі шешуші рөл атқарады. Бір-бірімен байланыспайтын ақпараттық жүйелер мен қайталанатын цифрлық жобалар технологияның әлеуетін төмендетіп, бюджет шығынын көбейтуі мүмкін.

Үкімет те стратегияны іске асыруда жобалардың санын ғана емес, белгіленген көрсеткіштердің нақты орындалуын бағалау қажеттігін атап өтті. Сонымен қатар цифрлық бастамаларды үйлестіру, бірдей міндеттерді қайталайтын жобаларды қысқарту және қаржыны экономикалық әсері жоғары бағыттарға шоғырландыру мәселесі көтерілді.

Демек, цифрландырудың тиімділігін бағалағанда тек іске қосылған жүйелердің, сатып алынған жабдықтардың немесе автоматтандырылған процестердің санын есептеу жеткіліксіз. Оның орнына мемлекеттік қызметті алу уақытының қысқаруы, кәсіпорын өнімділігінің артуы, өндіріс шығынының азаюы, жаңа технологиялық өнімдердің нарыққа шығуы және IT-экспорттың өсуі сияқты нәтижелерге назар аудару қажет.

Цифрлық экономиканың келешегі

Digital Qazaqstan стратегиясы Қазақстанға цифрлық қызметтерді тұтынатын елден технологиялық шешімдер әзірлейтін және экспорттайтын елге айналу мүмкіндігін береді. Алайда бұл үшін инфрақұрылымды дамыту ғана емес, отандық технологиялық өнімдерге сұраныс қалыптастыру, ғылыми зерттеулерді қолдау және білікті мамандар даярлау да қажет.

Суперкомпьютерлер осы міндеттерді орындауға қажетті технологиялық негіздің бірін құрайды. Олар жасанды интеллект модельдерін әзірлеуге, ғылыми зерттеулер жүргізуге және күрделі деректерді өңдеуге мүмкіндік береді. Ал бұл мүмкіндіктердің экономикаға әсері оларды нақты жобаларда қаншалықты тиімді пайдаланатынымызға байланысты.

Қазақстан үшін келесі кезеңдегі басты міндет – цифрлық инфрақұрылымды нақты пайда әкелетін құралға айналдыру. Егер жаңа есептеу қуаттары ғылымның дамуына, бизнестің өнімділігіне, мемлекеттік қызметтердің сапасына және отандық IT өнімдерінің экспортқа шығуына ықпал етсе, Digital Qazaqstan стратегиясының нәтижесі де айқын көрінеді.

Сондықтан цифрлық трансформацияның табысын суперкомпьютерлердің санымен ғана емес, сол технологиялар арқылы шешілген мәселелермен және халық пен экономика алған нақты пайдамен бағалау қажет.

Тағы оқи отырыңыз: Digital Qazaqstan: Үкімет жасанды интеллектіні енгізу бойынша жаңа міндеттерді айқындады