Дәрі-дәрмек қауіпсіздігі: Қазақстан фармацевтика саласын қалай дамытып жатыр

Соңғы жылдары дәрі-дәрмек қауіпсіздігі денсаулық сақтау жүйесіндегі негізгі мәселелердің біріне айналды. Әсіресе пандемия кезінде көптеген елдер дәрі тапшылығына, логистикалық тізбектердің бұзылуына және шетелдік жеткізілімдерге тәуелділікке тап болды. Бүгінде Қазақстан өндірісті жергіліктендіруге және өз фармацевтика өнеркәсібін дамытуға басымдық беріп отыр. Елдің импортқа тәуелділіктен біртіндеп арылып, дәрі-дәрмек өндірісін өз ішінде қалыптастыруға қалай көшіп жатқаны туралы BAQ.KZ тілшісі баяндайды.

Үкімет жаңа зауыттар салуды, өндірістерді жаңғыртуды және заманауи биофармацевтикалық кешендерді іске қосуды көздейтін сегіз ірі инвестициялық жобаны мақұлдады.

Салаға қанша қаржы салынып жатыр?

Инвестициялардың жалпы көлемі 391,3 млрд теңгені құрайды.

Айта кету керек, әңгіме тек зауыт салу туралы ғана емес. Іс жүзінде елімізде фармацевтика өнеркәсібінің жаңа инфрақұрылымы қалыптасып жатыр. Бұл жүздеген дәрі түрін ел ішінде өндіруге, жаңа жұмыс орындарын ашуға және әлеуметтік маңызы бар препараттарға импорттық тәуелділікті азайтуға мүмкіндік береді.

Ұсынылған мәліметтерге сәйкес, сегіз жоба аясында шамамен 494 түрлі дәрілік зат өндіріліп, 1100-ден астам тұрақты жұмыс орны ашылады.

Жаңа дәрілер қай жерде өндіріледі?

Ірі жобалардың бірі – толық циклді биофармацевтикалық кешен ашатын «Khan Tengri Biopharma» ЖШС. Жобаның құны 103,37 млрд теңгені құрайды. Бірлескен инвестор ретінде «Р-Фарм» компаниясы қатысады.

Жоба аясында онкология, онкогематология, қант диабеті және орфандық ауруларды емдеуге арналған 27 препарат шығару жоспарланған. Сонымен қатар инвестор соңғы үш жылда сатып алынбаған 84 түрлі дәріні жеткізуді көздеп отыр.

Жоба Қазақстан Үкіметінің 2025 жылғы 30 желтоқсандағы қаулысымен мақұлданған.

Алматы елдің фармацевтикалық орталықтарының біріне айналып келеді

Алматы мен Алматы облысында бірден бірнеше ірі жоба жүзеге асырылып жатыр.

«АлтИНФАРМ» ЖШС «Инновациялық технологиялар паркі» арнайы экономикалық аймағында фармацевтикалық зауыт салып жатыр. Жобаның құны – 58,5 млрд теңге. Кәсіпорында вакциналар, онкология, қант диабеті және басқа да әлеуметтік маңызы бар ауруларды емдеуге арналған препараттар шығарылады.

Жоба 54 дәрілік зат өндіруді көздейді, оның 35-і әлеуметтік маңызы бар препараттар санатына жатады. Сондай-ақ шамамен 60 тұрақты жұмыс орнын ашу жоспарланған.

Тағы бір жобаны «Steppe Pharmaceuticals» компаниясы жүзеге асырып жатыр.

Алматы облысында құны 32,5 млрд теңге болатын толық циклді биофармацевтикалық кешен салынады. Бұл өндіріс 20 түрлі дәрілік препарат шығаруға мүмкіндік береді.

Сонымен қатар Алматыда белсенді фармацевтикалық ингредиенттер өндіру бағыты да дамып келеді.

«Нобел Алматы фармацевтикалық фабрикасы» АҚ GMP халықаралық стандарттарына сай API, дәрілік заттар мен биопрепараттар өндіретін жобаны іске қосып жатыр. Оның құны – 39,2 млрд теңге.

Өндірісте вирусқа қарсы, зеңге қарсы препараттар, анемияға қарсы дәрілер және екінші типті қант диабетін емдеуге арналған препараттар шығарылады. Жалпы 53 дәрілік зат өндіріліп, кемінде 200 тұрақты жұмыс орны ашылады деп жоспарланған.

Елде қандай дәрілер шығарыла бастайды?

Саладағы басты өзгерістердің бірі – тек зауыт санының артуы ғана емес, ел ішінде өндірілетін дәрілер тізімінің кеңеюі.

«МСП-РОМФАРМ» ЖШС-нің жобасы Түркістан облысындағы TURAN арнайы экономикалық аймағында және Алматы облысындағы өндірістік алаңдарда жоғары технологиялы фармацевтикалық зауыт салуды көздейді. Жалпы инвестиция көлемі – 36,7 млрд теңге.

Жоба аясында 101 түрлі дәрілік зат өндіріліп, шамамен 265 тұрақты жұмыс орны ашылады.

«Абди Ибрагим Глобал Фарм» компаниясы көпсалалы өндірістік желілері бар жоғары технологиялы фармацевтикалық кешен салу жобасын жүзеге асырып жатыр. Оның құны – 39 млрд теңге.

Кәсіпорын вирусқа қарсы және зеңге қарсы препараттар, екінші типті қант диабетін емдеуге арналған дәрілер мен анемияға қарсы құралдар шығарады. Мұнда 76 түрлі дәрілік препарат өндіріліп, кемінде 150 жұмыс орны ашылады.

Шымкент пен Қарағанды өндірістік әлеуетін күшейтіп жатыр

Саланы дамытуда жұмыс істеп тұрған өндіріс алаңдарының да рөлі маңызды болып қала береді.

«Химфарм» АҚ Шымкентте құны 39,5 млрд теңге болатын жобаны іске асырып жатыр. Ол отандық дәрі өндірісінің үлесін арттыруға және халық үшін дәрі-дәрмектің қолжетімділігін күшейтуге бағытталған.

Жоба аясында 81 түрлі дәрілік зат шығарылады.

Қарағандыда «Қарағанды фармацевтикалық кешені» ЖШС өндірістік қуаттарды салу және жаңғырту жобасын іске қоспақ. Жобаның құны – 42,5 млрд теңге.

Жоба толық жүзеге асқаннан кейін кәсіпорын 76 түрлі дәрілік зат өндіре алады.

Бұл Қазақстан үшін неге маңызды?

Көп жыл бойы Қазақстан дәрі-дәрмек импортына тәуелді болып келді. Препараттардың едәуір бөлігі шетелден сатып алынды, ал валюта бағамының ауытқуы, логистикалық қиындықтар мен жаһандық дағдарыстар дәрінің бағасы мен қолжетімділігіне тікелей әсер етті.

Өз фармацевтикалық өндірісін дамыту жағдайды бірден бірнеше бағытта өзгерте алады.

Біріншіден, бұл – дәрі-дәрмек қауіпсіздігі мәселесі. Ел ішінде өндірістің болуы дағдарыс кезінде жедел әрекет етіп, ішкі нарықты қажетті препараттармен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Екіншіден, өндірісті жергіліктендіру технологиялардың дамуына, мамандар даярлауға және ел ішінде жаңа құзыреттердің қалыптасуына әсер етеді.

Үшіншіден, фармацевтика Қазақстан экономикасының өнеркәсіптік бағытының біріне айналып келеді. Бұл тек медицина саласы емес, сонымен бірге инвестиция, салық, экспорттық әлеует және жоғары технологиялы жұмыс орындары.

Көптеген жобаның әлеуметтік маңызы бар препараттарды – онкологиялық ауруларды, диабетті, инфекциялық және созылмалы ауруларды емдеуге арналған дәрілерді шығаруға бағытталғаны да ерекше маңызды.

Фармацевтикалық тәуелсіздікке бетбұрыс

Бүгінде Қазақстан дайын дәрі шығарудан бастап биопрепараттар мен белсенді фармацевтикалық ингредиенттер өндіруге дейінгі толыққанды фармацевтикалық экожүйені біртіндеп қалыптастырып келеді.

Бұл сала үшін соңғы жылдардағы ең ауқымды даму кезеңдерінің бірі болып отыр. Егер жоспарланған жобалар толық жүзеге асса, ел ішкі нарықтағы отандық дәрілердің үлесін айтарлықтай арттыра алады.

Еске салайық, бұған дейін Қазақстанда дәрі-дәрмек бағасы 25%-ға дейін арзандады: Қандай препараттардың бағасы түскені хабарланды.