Бір QR – барлық банк: Қазақстандағы жаңа төлем жүйесі қаржы нарығын қалай өзгертеді?

Қазақстан соңғы бірнеше жылда қолма-қол ақшасыз төлемдер бойынша айтарлықтай ілгеріледі. Бүгінде дүкендегі саудадан бастап коммуналдық қызметтерге дейінгі төлемдердің басым бөлігі смартфон арқылы жасалады. Алайда цифрлық төлемдердің қарқынды дамуына қарамастан, бір мәселе әлі күнге дейін шешілмей келді: әр банктің QR-коды өз жүйесінің ішінде ғана жұмыс істеді, деп хабарлайды BAQ.KZ тілшісі.

Мысалы, бір банктің қосымшасындағы QR төлем кей жағдайда басқа банктің терминалында қабылданбайтын. Соның салдарынан кәсіпкерлер бірнеше банктің QR-кодын қатар орналастыруға немесе бірнеше терминал ұстауға мәжбүр болды.

Енді бұл тәжірибе өзгеруі мүмкін. Ұлттық банк 19 шілдеден бастап Бірыңғай QR төлем жүйесін толық іске қосуды жоспарлап отыр. Жоба жүзеге асса, қазақстандықтар қай банктің клиенті екеніне қарамастан кез келген QR-код арқылы төлем жасай алады.

Бірыңғай QR дегеніміз не?

Қарапайым тілмен айтқанда, бұл – елдегі барлық банктерді бір төлем кеңістігіне біріктіретін жүйе.

Қазір азаматтар көбіне белгілі бір банктің QR-кодын ғана пайдалана алады. Ал жаңа модельде сатушы ұсынған бір QR-кодты кез келген банк қосымшасы оқиды. Яғни клиент өзіне ыңғайлы банкті таңдайды, ал кәсіпкер әр банк үшін бөлек инфрақұрылым орнатпайды.

Ұлттық банк бұл жүйені Банкаралық мобильді төлемдер жүйесінің негізінде құрып жатыр. Жобаның басты мақсаты – төлем нарығындағы кедергілерді азайтып, банктер арасындағы өзара байланысты күшейту.

Неліктен бұл жоба ұзақ дайындалды?

Бірыңғай QR туралы алғаш рет бірнеше жыл бұрын айтыла бастағанымен, оны іске қосу оңай болған жоқ.

Соңғы он жыл ішінде қазақстандық банктер цифрлық сервистерге миллиардтаған теңге инвестиция салды. Әрқайсысы өз мобильді қосымшасын, төлем экожүйесін және қауіпсіздік жүйесін қалыптастырды. Сондықтан олардың барлығын ортақ платформаға біріктіру күрделі техникалық міндетке айналды.

Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменовтің айтуынша, мәселе тек QR-кодта емес, әр банктің артында тұрған үлкен технологиялық инфрақұрылымда жатыр.

Бірыңғай QR жүйесі бірнеше жыл бойы дайындалған ауқымды жобаның нәтижесі. Банктер өздерінің технологиялық шешімдерін жасап, оған қомақты инвестиция құйды. Сондықтан барлық жүйені бір стандартқа келтіру белгілі бір уақытты талап етті. Бірақ бұл қаржы нарығының болашағы үшін маңызды қадам. Нәтижесінде клиенттер қай банктің қызметін пайдаланса да, төлем жасау кезінде ешқандай шектеуге тап болмайды. Ал банктердің өзара бәсекесі төлем құралдары арқылы емес, қызмет сапасы арқылы қалыптасады. Бұл бүкіл нарықтың дамуына оң әсер етеді, – деді Ұлттық банк басшысы.

Банктер үшін міндетті талап

Ұлттық банк төрағасының орынбасары Бинур Жәленовтің мәліметінше, бүгінде банктердің басым бөлігі жүйеге қосылу жұмыстарын аяқтап жатыр.

Оның айтуынша, заңнамаға енгізілген өзгерістерден кейін бөлшек нарықта жұмыс істейтін барлық банктің бірыңғай QR жүйесіне қосылуы міндетті талапқа айналған.

Біз Қазақстандағы барлық банктің төлем инфрақұрылымын бір ортақ жүйеге біріктіруді көздеп отырмыз. Бұл жоба азаматтарға да, бизнеске де жаңа мүмкіндіктер ашады. Жүйе толық іске қосылғаннан кейін клиенттер кез келген банктің мобильді қосымшасымен төлем жасай алады. Болашақта бұл тәжірибені халықаралық деңгейде де дамыту жоспары бар. Яғни қазақстандықтар шетелде жүріп QR арқылы төлем жасай алса, шетелдік туристер Қазақстанда өздерінің банк сервистерін пайдалану мүмкіндігіне ие болады. Сондықтан бұл жоба тек ішкі нарық үшін емес, өңірлік қаржы инфрақұрылымы үшін де маңызды, – дейді Бинур Жәленов.

Кәсіпкерлер не ұтады?

Сарапшылардың пікірінше, бірыңғай QR жүйесінің ең үлкен пайдасын шағын және орта бизнес көреді.

Қазір дүкендерде, кофеханаларда және қызмет көрсету орындарында бірнеше банктің QR-коды қатар ілініп тұрады. Кейбір кәсіпкерлер әртүрлі банктің терминалдарын пайдалануға мәжбүр.

Жаңа жүйе іске қосылғаннан кейін бір QR барлық банк клиенттеріне қызмет көрсете алады. Бұл жабдыққа кететін шығынды азайтып қана қоймай, төлем қабылдау процесін де жеңілдетеді.

Әсіресе шағын қалалар мен ауылдық жерлердегі кәсіпкерлер үшін бұл тиімді болуы мүмкін. Себебі олар қосымша терминал орнатпай-ақ барлық клиенттен төлем қабылдай алады.

Тұтынушы үшін қандай өзгеріс болады?

Қарапайым азамат үшін ең басты артықшылық – ыңғайлылық.

Қазір кейде дүкенде тұрған клиент төлем жасау кезінде өзінің банкі ұсынылған QR-кодты қолдамайтынын байқайды. Мұндай жағдайда карта іздеуге немесе басқа тәсілмен төлеуге тура келеді.

Бірыңғай жүйе іске қосылғаннан кейін мұндай жағдайлар азаюы тиіс. Азаматтар өздері үйреніп қалған мобильді қосымшаны пайдаланып, кез келген сауда орнында төлем жасай алады.

Бұл банк таңдаудағы тәуелділікті де төмендетеді. Клиент белгілі бір QR үшін емес, қызмет көрсету сапасы үшін банк таңдай бастайды.

Нарықтағы бәсеке қалай өзгереді?

Қаржы нарығы мамандары бірыңғай QR жүйесі төлем нарығындағы бәсекені жаңа деңгейге шығарады деп есептейді.

Осы уақытқа дейін банктер клиенттерді өз экожүйесінде ұстауға тырысты. QR төлемдері де сол экожүйенің маңызды бөлігі болды. Енді төлем инфрақұрылымы ортақ болған соң банктер жаңа артықшылықтар іздеуге мәжбүр болады.

Сарапшылардың пікірінше, алдағы уақытта бәсеке кэшбэк бағдарламалары, мобильді қосымшалардың ыңғайлылығы, несие өнімдері мен қосымша сервистер төңірегінде күшейеді.

Бұл өз кезегінде қаржы қызметтерінің сапасын арттыруы мүмкін.

Цифрлық экономиканың жаңа кезеңі

Бірыңғай QR жүйесін көптеген сарапшы қарапайым төлем сервисінен әлдеқайда маңызды жоба ретінде бағалайды.

Соңғы жылдары Қазақстан жедел төлемдер жүйесін, телефон нөмірі арқылы аударымдарды, цифрлық теңге жобасын және банкаралық қаржы сервистерін дамытуға ерекше көңіл бөліп келеді.

Бірыңғай QR осы бастамалардың логикалық жалғасы саналады. Ол елдегі қаржы инфрақұрылымын біріздендіріп, болашақ цифрлық қызметтердің дамуына негіз қалайды.

19 шілдеде іске қосылуы жоспарланған бірыңғай QR жүйесі Қазақстанның төлем нарығындағы маңызды өзгерістердің бірі болмақ.

Бұл жаңашылдық тұтынушылар үшін төлем жасауды жеңілдетеді, кәсіпкерлердің шығынын азайтады және банктер арасындағы бәсекені күшейтеді. Ең бастысы, қаржы ұйымдары енді клиенттерді жабық экожүйелер арқылы емес, сапалы қызмет пен тиімді ұсыныстар арқылы тартуға мәжбүр болады.

Сондықтан бірыңғай QR жобасын жай ғана техникалық жаңарту емес, Қазақстанның цифрлық экономикасын дамытуға бағытталған стратегиялық қадам деуге толық негіз бар.