Алкогольге тәуелділік: қоғамдық сынақ пен жаңа үміт

Қазақстан қоғамында алкогольді тұтыну мәселесі ұзақ уақыттан бері өзекті тақырып болып келеді. Елде ересектердің алкогольге тәуелділігі – әлеуметтік-экономикалық және қоғамдық денсаулық саласына әсер ететін күрделі проблема ретінде қалыптасқан, деп хабарлайды BAQ.KZ.

Соңғы деректерге сүйенсек, елде алкогольдік өнімдерді тұрақты түрде тұтынатындар саны айтарлықтай жоғары: 2023 жылы ересектердің 20%-дан астамы алкогольді тұрақты қолданған, оның ішінде ерлердің шамамен 30%-ға жуығы, әйелдердің 10%-ы алкогольді күнделікті өмірдің бір бөлігі ретінде тұтынған. Бұл көрсеткіш алкогольдің денсаулыққа зиянды әсерін күшейтеді – бауыр, жүрек-қан тамырлары мен жүйке жүйесіне ауыр зардаптар әкеледі.

Алкогольдің зияны тек денеге ғана емес, қоғамдық тәртіпке де әсер етеді. Мәселен, кейбір өңірлерде алкогольдің салдарынан әр төртінші қылмыс осындай масаңдық жағдайында жасалады деген деректер бар, бұл қоғамдағы тәртіп проблемасына айқын мысал.

Алкогольсіз ауылдар: қоғамдық жауапкершілік пен тәртіптің жаңа форматы

Қазақстанның кейбір өңірлерінде тұрғындар мен қоғамдастықтар алкогольді тұтынудан толық бас тарту туралы шешім қабылдап, нақты нәтижелер көрсетуде. Бұл – қоғам белсенділігі мен әлеуметтік ынтымақтастықтың айқын көрінісі.

Қостанай облысы бойынша 17 ауыл тұрғындары алкоголь тұтынудан толық бас тартқан. Осы бастама аясында мас күйінде жасалған қылмыстар саны шамамен 3,3%-ға төмендегені хабарланды.

Солтүстік Қазақстан облысында 21 ауыл «ішімдіксіз» өмір салтын енгізіп, ауыл тұрғындары арасындағы қылмыс деңгейінің 14%-ға азайғаны туралы полиция деректері бар.

Түркістан облысында 66 ауыл «алкогольсіз ауыл» мәртебесін алған, және тұрғындар қоғамдық тәртіптің жақсарғанын атап өтуде.

Бұл тәжірибелердің бірі ретінде Атырау облысында 54 ауыл тұрғындары да ішімдік ішуден бас тартқаны туралы ақпарат бар, кейбір ауылдарда бір жыл ішінде бірде-бір қылмыс тіркелмегені де айтылады.

Осындай «алкогольсіз» ауылдар тәжірибесі қоғамда салауатты өмір салтын насихаттап қана қоймай, қоғамдық тәртіп пен тыныштықтың нығаюына да алып келуде.

Тәуелділіктен бас тартқан жанның оқиғасы

Қазақстанның бір тұрғыны – Әли (аты өзгертілген) – алкогольге тәуелділікпен күресте өз өмірінің қиын кезеңін бастан өткерген. Студент кезінен бастап алкогольдің арбауына түсіп, ол бірнеше жылдан бері ішімдікке тәуелді болып қалған.

«Алғашында алкоголь мен үшін тек көңіл көтерудің, достармен уақыт өткізудің бір түрі еді. Жігіттік әдет, мерекелік сусын сияқты қабылдадым. Бірақ уақыт өте келе бұл күнделікті өмірімнің ажырамас бөлігіне айналды. Күндіз де, түнде де ішетін болдым, ал денсаулығым біртіндеп нашарлады. Отбасыммен қатынасымыз ушығып, балаларыммен сөйлесуге де қолым жетпейтін болды. Жұмысымды ұстап тұру мүмкін емес еді, әрдайым мас күйімде болатынмын, жауапкершілікті сезіне алмадым. Ақыры өзімді жоғалтқандай болдым – өмірімде тәртіп жоқ, әрбір күнді тек ішімдікпен өткізуге мәжбүр болдым. Сол кезде мені ауылдағы «ішімдіксіз» бастамаға қатысу үміттендірді. Орталықтағы психологтар мен қоғамдастық қолдауы арқасында біртіндеп тәуелділіктен арылдым. Қазір әр таңды саналы түрде қарсы аламын, отбасыма қайта оралдым, және өз өмірімнің әр сәтіне жауапкершілікпен қараймын», – дейді ол.

Әлидің өмірінде түйінді кезең ауылдың «алкогольсіз» бастамасына қосылатын шешім қабылдаған кезде болды. Ол кәсіби психологтердің көмегіне жүгініп, қоғамдастық қолдауымен тәуелділіктен арылудың барлық қадамдарынан өтті. Қазір ол өзінің оқиғасын ауыл жастарына салауатты өмір салтын ұстануға шақырушы ретінде бөліседі:

«Мен үшін бұл тек мас болуды тоқтату ғана емес, өмірімдегі мәнді, отбасыма деген сүйіспеншілікті қайта табу еді. Алкогольден арылған сайын мен өзімді қайта таптым: балаларыммен сөйлесуді үйрендім, жұбайыммен қарым-қатынасты қалпына келтірдім, және әрбір күннің құндылығын сезіне бастадым. Қазір мен жастарға тек спортпен айналысуға ғана емес, дұрыс өмір салтын таңдап, өз таңдауына жауапкершілікпен қарауға шақырамын. Біз отбасыммен бірге сапалы уақыт өткіземіз, бірге табиғатқа шығамыз, мерекелерді бірге атап өтіп, бір-бірімізге қолдау көрсетеміз. Бұл тек менің ғана емес, ауылдағы барлық тұрғындардың өміріне де оң әсерін тигізіп отыр», – деді Әли.

Алкогольге тәуелділіктен арылудың нақты жолдары

Тәуелділіктен құтылу күрделі, бірақ мүмкін процесс. Осы бағытта Қазақстанда қолданылып жатқан негізгі механизмдер:

• Білім беру және ақпараттандыру – мектептер мен медиа арқылы алкогольдің зиянды әсері туралы хабардар ету, жастар мен ата-аналар арасында профилактикалық ақпарат тарату.
• Заңнамалық шектеулер – алкогольді сатуға жас шектеу енгізілді, түнгі сауда мен онлайн сатуға шектеулер қойылды. Үкімет пен қоғам алкогольді тұтынудың зиянды салдарын төмендетуге бағытталған заңнамалық бастамаларды талқылауда.
• Психологиялық және медициналық қолдау – тәуелділерге арналған оңалту бағдарламалары, кәсіби психологтар мен барлау топтары, отбасы терапиясы көмегі.
• Қоғамдық ынтымақтастық – волонтерлер, жергілікті қоғамдастықтар мен рухани жетекшілер салауатты өмір салтын насихаттап, адамдарға моральдық қолдау көрсетеді.

Өзгеріс қоғамдық таңдау мен жауапкершіліктен басталады

Қазақстандағы алкогольге тәуелділік – тек жеке ғана емес, қоғамдық проблеманың көрінісі. Алайда ауылдық қауымдастықтардың жастар мен үлкендер арасындағы мәдени өзгерістерге бағытталған «алкогольсіз ауылдар» тәжірибесі – бұл салауатты өмір салтын таңдаудың нақты нәтижелерін көрсететін бастама.

Алкогольді тұтынудың қауіпті салдары мен қылмыс деңгейінің төмендеуі арасындағы байланысты нақты деректер растайды: ішімдіксіз ауылдардағы тәртіп пен әлеуметтік тұрақтылықтың артуы – қоғамның өз тағдырын өзгертудегі белсенді қадамы.

Әлидің оқиғасы бізге көрсеткендей, әр адам мұндай өзгерісті өз өмірінен бастап, отбасы мен қоғамға үлес қосуға мүмкіндік алады. Бұл – жеке ғана емес, қоғамдық таңдау, жауапкершілік пен жаңа мәдениетті қалыптастыру жөніндегі маңызды қадам.