Адал еңбек – табыс кілті: Қарапайым аспаздың өмірлік тәжірибесі

Қоғамның дамуы мен тұрмыс сапасының артуы, ең алдымен, адал еңбекті ту еткен жұмысшы мамандық иелерінің маңдай терімен тығыз байланысты. Аспаз, тігінші, құрылысшы, дәнекерлеуші секілді кәсіп иелері күнделікті тіршіліктің ажырамас бөлігіне айналып, ел экономикасының да, тұрмыстық мәдениеттің де іргесін бекітіп отыр. Дегенмен, кей жағдайда мұндай мамандықтардың қадірі толық бағаланбай жататыны жасырын емес. Ал шын мәнінде, әрбір дәмді тағам, әрбір сапалы бұйым – сол еңбек адамдарының кәсібилігі мен төзімінің нәтижесі. Осындай қарапайым еңбек иелерінің бірі – Жамбыл облысы, Меркі ауданындағы мейрамханада ұзақ жылдан бері аспаз болып еңбек етіп келе жатқан Гүлбайра Исақұлова. Ол бұл салаға 37 жасында келіп, бүгінде 56 жасқа толып отыр. Жиырма жылға жуық тәжірибе жинаған кейіпкеріміз тек аспаздықпен шектелмей, тігіншілік өнерін де қатар алып жүр. BAQ.KZ тілшісі Гүлбайра ханыммен сұхбаттасып, оның өмір жолы мен кәсібінің қыр-сыры туралы әңгімелескен еді.

– Гүлбайра ханым, ең алдымен өзіңіз туралы толығырақ айтып берсеңіз. Өмір жолыңыз, отбасыңыз туралы не айтар едіңіз?

Мен қарапайым отбасында дүниеге келдім. Балалық шағым ауылда өтті, сол кезеңнің әр сәті мен үшін қымбат. Ауылдың тіршілігі өзіңіз білесіз, ерте тұрып, малға қарау, үй шаруасына көмектесу – бәрі күнделікті өмірдің бір бөлігі еді. Үйде анама көп көмектестім: ас әзірлеу, қамыр илеу, қонақ күту сияқты жұмыстардың бәрін кішкентайымнан көріп өстім. Сол арқылы өмірдің мәнін, еңбектің қадірін ерте түсіндім десем болады.

Отбасымызда еңбекқорлық, сыйластық, үлкенді құрметтеу бірінші орында тұрды. Ата-анамыз бізге ешқашан дайын нәрсені ұсынған жоқ, бәріне өз еңбегімізбен жетуді үйретті. Сол тәрбие менің бүкіл өміріме бағыт-бағдар берді. Қазір де сол қағиданы берік ұстанамын.

Балаларымды да дәл солай тәрбиелеуге тырыстым. Оларға адал еңбек етудің маңызын түсіндіріп келемін. Себебі адам қандай биікке шықса да, оның негізінде еңбек жатуы керек деп есептеймін. Мен үшін отбасы – ең үлкен байлық, ең мықты тірек. Қандай қиындық болса да, отбасының қолдауы адамға күш береді. Барлық жетістігімнің, бүгінгі жеткен деңгейімнің артында сол отбасылық тәрбие мен жақындарымның сенімі тұр.

– Аспаздыққа келуіңіз қызық екен. Неліктен дәл осы саланы таңдадыңыз?

– Шынымды айтсам, бұл салаға бірден келген жоқпын. Жас кезімде әртүрлі жұмыстар істедім, өмірдің түрлі кезеңінен өттім. Бірақ қай жерде жүрсем де, тамақ дайындауға деген қызығушылығым ешқашан сөнген емес. Үйде болсын, қонақ күткенде болсын, ас үйге жақын жүретінмін. Әсіресе анамның ас үйдегі шеберлігі маған қатты әсер етті. Ол кісінің әр тағамды үлкен ықыласпен, ұқыптылықпен дайындайтыны есімде. Сол кісіден көргенім мен үшін үлкен мектеп болды.

Уақыт өте келе «осы қызығушылығымды неге кәсіби деңгейге көтермеске?» деген ой келе бастады. 37 жасымда нақты шешім қабылдап, мейрамханаға жұмысқа орналастым. Әрине, басында оңай болған жоқ. Басқа аспаздардың тәжірибесі мол, ал менде тек үйренгенім ғана бар еді. Көп нәрсені қайтадан меңгеруге тура келді: тағамды үлкен көлемде дайындау, уақытпен жұмыс істеу, ас үй тәртібі – бәрі жаңа болды.

Алғашқы кездері қателіктер де жібердім, кейде үлгермей қалатын сәттер болды. Бірақ соның бәрі мені шыңдады. Әр күн сайын өзіме жаңа талап қойып, тәжірибе жинақтауға тырыстым. Үлкен аспаздардан үйрендім, кеңес сұрадым, байқап-бақылап жүріп көп нәрсені меңгердім. Ең бастысы – осы істі жақсы көргенім маған күш берді. Соның арқасында біртіндеп тәжірибе жинап, өз ісіме сенімді бола бастадым. Бүгінде сол таңдауыма еш өкінбеймін, керісінше, дәл осы жолды таңдағаныма қуанамын.

– Жаңа ортаға бейімделу қиын болған шығар? Сол кезеңді қалай өткердіңіз?

– Әрине, қиындықсыз болмайды. Жаңа ортаға келгенде өзімді біраз қысылғандай сезіндім. Себебі басқа қызметкерлердің тәжірибесі мол, әрқайсысы өз ісінің шебері еді, ал мен енді ғана бастап жатқандықтан, көп нәрсені білмейтінмін. Алғашқы күндері тапсырмаларды орындауда қиналған сәттер де болды, кейде үлгермей қалатынмын, кейде қателік жіберіп, өз-өзіме ренжитін кездер де кездесті.

Бірақ сол қиындықтардың бәрі мені жігерлендірді. Әрбір қателікті өзіме сабақ ретінде қабылдадым. Үлкен аспаздардың қасында жүріп, олардың әр әрекетін бақыладым, қалай дайындайтынын, уақытты қалай тиімді пайдаланатынын үйрендім. Түсінбеген жерімді сұраудан ешқашан қысылған емеспін. Өйткені үйренемін деген адамға ұялуға болмайды деп ойлаймын.

Бірте-бірте тәжірибе жинала бастады. Қолым да жаттықты, сенімім де артты. Бұрын қиын көрінген жұмыстар кейін жеңілдей түсті. Әсіресе, ұжымның қолдауы көп көмектесті. Әріптестерім ақыл-кеңесін айтып, бағыт-бағдар беріп отырды. Соның арқасында өзімді осы саланың бір бөлшегі ретінде сезіне бастадым. Сөйтіп, уақыт өте келе өз орнымды тауып, осы жұмыстың қыр-сырын меңгеріп кеттім.

– Қазіргі таңда жұмысыңыз қалай ұйымдастырылған? Күнделікті еңбегіңіз туралы айтып берсеңіз.

– Қазір мен Меркі ауданындағы мейрамханалардың бірінде тұрақты жұмыс істеймін. Жұмыс күніміз таңертең ерте басталады. Әуелі ас үйді ретке келтіріп, қажетті азық-түліктерді тексеріп аламыз. Содан кейін күнделікті мәзірге сәйкес дайындық жұмыстарын бастаймыз. Әр тағамның өз реті, өз уақыты бар, соның бәрін үйлестіріп үлгеру керек.

Күн сайын бірсарынды емес, әртүрлі тағам әзірлейміз. Қазақтың ұлттық ас мәзірінен бастап, заманауи тағамдарға дейін дайындаймыз. Кей күндері тыныш өтеді, ал кейде, әсіресе той-томалақ, мерекелік жиындар кезінде ас үйдің іші қыза түседі. Ондай кезде бірнеше тапсырыс қатар келіп, бір мезетте бірнеше тағамды әзірлеуге тура келеді.

Бұл жұмыста уақытпен санасу өте маңызды. Әр тағам өз уақытында дайын болуы керек, қонақ күттірмеу – басты талап. Сондықтан біз үнемі жылдам әрі нақты жұмыс істеуге тырысамыз. Сонымен қатар тазалық пен тәртіпке де ерекше мән береміз. Ас үй – жауапкершілігі жоғары орын, себебі адамдардың денсаулығы да біздің дайындаған тағамға байланысты.

Жалпы, аспаз болу тек дәмді тағам дайындаумен шектелмейді. Мұнда шыдамдылық, ұйымшылдық, жылдамдық және үлкен жауапкершілік қажет. Осы қасиеттердің бәрі үйлескенде ғана жұмысың нәтижелі болады.

– Сіздің ерекше дайындайтын тағамдарыңыз туралы айтып өтсеңіз. Қонақтар нені жиі сұрайды?

– Көбіне қонақтар менің палауымды ерекше мақтайды. Сонымен қатар ет тағамдарын да жиі тапсырыс береді. Қазақтың дәстүрлі тағамдарын дайындағанды жақсы көремін. Бауырсақ, қуырдақ, түрлі салаттар – бәрін де ықыласпен жасаймын. Әр тағамды тек рецептпен емес, көңілмен дайындау керек деп ойлаймын.

– Аспаз болу үшін қандай қасиеттер қажет деп ойлайсыз?

– Ең алдымен шыдамдылық керек. Себебі бұл – сырт көзге жеңіл көрінгенімен, шын мәнінде өте жауапты әрі физикалық тұрғыдан да ауыр жұмыс. Күні бойы аяқта тұрып еңбек етесің, кейде демалуға да уақыт болмай қалады. Әсіресе тапсырыс көп кезде шаршағаныңды да ұмытып, жұмысты жалғастыра бересің.

Сонымен қатар тазалыққа ерекше мән беру қажет. Ас үйде әр нәрсе өз орнында тұруы керек, құрал-жабдықтар да, тағам да таза болуы шарт. Бұл тек тәртіп үшін емес, ең алдымен адам денсаулығы үшін маңызды. Ұқыптылық пен жауапкершілік те осы жерден көрінеді. Әр тағамды дайындағанда оның сапасына, дәміне, сыртқы көрінісіне дейін көңіл бөлу керек.

Тағы бір маңызды қасиет – төзімділік пен сабыр. Кейде асығыс сәттерде абыржып кетпеу, бәрін ретімен жасау – тәжірибемен келетін дүние. Ұжыммен жұмыс істеген соң, бір-біріңді түсіну, қолдау да маңызды.

Ал ең бастысы – өз ісіңді жақсы көру. Егер адам өз жұмысын жүрегімен сүйсе, кез келген қиындықты жеңіл қабылдайды. Сол кезде шаршау да білінбейді, керісінше жасаған жұмысыңнан ләззат аласың. Меніңше, нағыз аспаз болудың сыры да осында.

– Сіз тігіншілікпен де айналысады екенсіз. Бұл өнерге қалай келдіңіз?

– Тігіншілікке де бала кезден жақынмын. Қыз бала болған соң, анамнан үйрендік. Кейін бұл қызығушылық әдетке айналды. Қазір бос уақытымда киім тігемін, кейде таныстарым тапсырыс береді. Бұл мен үшін табыс көзі емес, жанға тыныштық беретін іс.

– Қазіргі жастардың еңбекке деген көзқарасы туралы не ойлайсыз?

– Қазір жастардың мүмкіндігі шынымен көп. Бұрынғыдай ақпаратқа, білімге қол жеткізу қиын емес, түрлі курстар, оқу орындары, тәжірибе алмасу жолдары бар. Бірақ кейде сол мүмкіндіктің көптігі жастарды шатастырып, жеңіл жол іздеуге итермелейтін сияқты көрінеді. Барлығы тез нәтиже көргісі келеді, бірақ үлкен жетістікке бірден жету мүмкін емес екенін ескере бермейді.

Менің ойымша, қай салада болса да, ең бастысы – еңбек. Тәжірибе бір күнде жиналмайды, ол уақыт пен төзімді талап етеді. Алғашында қиын болады, кейде нәтиже көрінбейтіндей сезіледі. Бірақ сол кезеңнен шыдамдылықпен өткен адам ғана шын мәнінде шыңдалады.

Жастарға айтарым – өз ісіне жауапкершілікпен қарап, бастаған ісін жарты жолда тастамау керек. Әр істің өз қиындығы бар, соны қабылдай білу маңызды. Сондай-ақ үлкендердің тәжірибесіне құлақ асып, үйренуден қашпау қажет. Егер адам өз мақсатына берік болып, адал еңбектенсе, міндетті түрде нәтижеге жетеді. Ең бастысы – сабыр мен табандылық.

– Өз тәжірибеңізден жастарға қандай нақты кеңес берер едіңіз?

– Қай істі таңдаса да, оны соңына дейін жеткізу өте маңызды деп ойлаймын. Қазіргі кезде көп адам бір істі бастап, қиындық кездессе, тез бас тартып жатады. Бірақ кез келген табыс оңай келмейді, әр жетістіктің артында еңбек пен сабыр бар. Сондықтан қиындықтан қашпай, керісінше, оны тәжірибе ретінде қабылдай білу керек. Сол кезде ғана адам шыңдалып, алға жылжиды.

Сонымен қатар үлкендердің ақыл-кеңесін тыңдау – үлкен мектеп. Өмір көрген, тәжірибесі мол жандардың айтқанын ескерсең, көп қателіктің алдын алуға болады. Мен өзім де осы жолда талай адамның көмегін көрдім, сол үшін әрдайым алғыс айтамын. Үйренуден ешқашан жалықпау керек, өйткені білім мен тәжірибе адамды биікке жетелейді.

Тағы бір ерекше атап өткім келетіні – ұлттық құндылықтар. Қандай заманда өмір сүрсек те, өзіміздің дәстүрімізді, өнерімізді ұмытпауымыз керек. Ас дайындау болсын, тігіншілік пен қолөнер болсын – мұның бәрі біздің мәдениетіміздің айнасы. Егер жастар осыны бағалап, әрі қарай жалғастырып отырса, ұлттық рухымыз да сақталады. Меніңше, нағыз байлық – осы құндылықтарды келер ұрпаққа жеткізе білу.

– Алдағы жоспарларыңыз қандай? Армандарыңыз бар ма?

– Әрине, жоспарлар бар. Болашақта өзімнің шағын кәсібімді ашқым келеді. Мүмкін, ас үй немесе тігін шеберханасын жолға қоямын. Сонымен қатар жастарға білгенімді үйретсем деймін. Өмір бойы үйренуден жалықпау керек деп ойлаймын.

Гүлбайра Исақұлованың өмір жолы – еңбек пен табандылықтың айқын үлгісі. Ол өз кәсібіне кеш келсе де, соның арқасында үлкен тәжірибе жинап, көпке үлгі боларлық деңгейге жетті. Аспаздық пен тігіншілікті қатар алып жүрген кейіпкеріміз «ең бастысы – істі сүйіп істеу» екенін тағы бір мәрте дәлелдейді. Бүгінде қоғамда жұмысшы мамандықтарының беделін арттыру – маңызды міндеттердің бірі. Осындай еңбек адамдарының өмірі мен тәжірибесі жас буынға бағыт-бағдар беріп, адал еңбектің қадірін ұғындыруға сеп болары сөзсіз.