24 Тамыз 2026, 19:39 Фото: ©BAQ.KZ архиві/Артем Чурсинов

74%-ға қарсы 54%: Үш жылда қазақстандықтардың дауыс беруі қалай өзгерді?

Қазақстанда Құрылтай депутаттарының алғашқы сайлауының алдын ала нәтижелері белгілі болды. Сайлауға қатысқандардың саны 74%-дан асты, ал сайлауға қатысқан жеті партияның бесеуі бес пайыздық межеден өтті. BAQ.KZ бұл науқанды 2023 жылғы Мәжіліс сайлауымен салыстырып, үш жыл ішінде сайлаушылардың белсенділігі мен партиялық дауыс беру құрылымы қалай өзгергенін қарап шықты.

Қатысушылар саны: 74,08%-ға қарсы 54,19%

Екі сайлау науқанының басты айырмашылығы қатысушылар көрсеткішінен-ақ көрініп тұр.

Орталық сайлау комиссиясының алдын ала мәліметтері бойынша, Құрылтай сайлауында сайлаушылар тізіміне 12 623 289 адам енгізілген. Дауыс беруге 9 351 539 адам қатысты. Келу көрсеткіші 74,08%-ды құрады.

2023 жылғы 19 наурызда өткен Мәжіліс депутаттарының сайлауында ОСК-ның дауыс беру аяқталған сәттегі мәліметтері бойынша қатысушылар үлесі 54,19% болған еді.

Осылайша, 2026 жылғы көрсеткіш 20 пайыздық тармаққа жоғары болып шықты.

Ал үш жыл бұрынғы өңірлік ахуал біркелкі болмаған еді. Ең төменгі көрсеткіштер Алматы қаласында – 25,82%, Астанада – 42,91% және Шымкентте – 45,46% тіркелген болатын. Бірқатар облыстарда, керісінше, сайлау учаскелеріне сайлаушылардың 60%-дан астамы келді. Мысалы, Қызылорда облысында қатысушылар үлесі 67,21%, Солтүстік Қазақстан облысында – 65,25%, Жамбыл облысында – 65,21% болды.

Өңірлік қатысушылардың қорытынды көрсеткішін 2026 жылмен дұрыс салыстыру үшін ОСК-ның ағымдағы сайлау бойынша өңірлердегі ресми деректері қажет. Сондықтан бұл материалда өңірлік көрсеткіштер дауыс беру күні барысында айтылған жедел цифрлармен салыстырылмаған.

Сол кездегі жеті партия мен қазіргі жеті партия

Парламент сайлауына қатысқан партиялардың саны өзгерген жоқ. 2023 жылғы сияқты, 2026 жылы да бюллетеньдерде жеті саяси партия ұсынылды.

Алайда дауыс беру нәтижелері мен өту межесінен өткен партиялардың саны өзгеше.

Орталық сайлау комиссиясының алдын ала мәліметтері бойынша, Құрылтайға алғашқы сайлауда дауыстар төмендегідей бөлінді:

  • «Әділет» – 6 528 948 дауыс немесе 71,17%;

  • «Ауыл» – 574 621 дауыс немесе 6,26%;

  • Respublica – 509 631 дауыс немесе 5,56%;

  • «Ақ жол» – 478 083 дауыс немесе 5,21%;

  • ЖСДП – 469 058 дауыс немесе 5,11%;

  • Қазақстан Халық партиясы – 285 395 дауыс немесе 3,11%;

  • «Байтақ» – 97 751 дауыс немесе 1,07%.

Тағы 230 424 адам немесе 2,51% «Бәріне қарсымын» опциясын таңдады.

Осылайша, алдын ала нәтижелер бойынша бес пайыздық межеден бес партия өтті: «Әділет», «Ауыл», Respublica, «Ақ жол» және ЖСДП.

Қазақстан Халық партиясы мен «Байтақ» партиялық тізімдер бойынша Құрылтайға өтпейді.

2023 жылы қалай дауыс берді?

2023 жылы саяси күштердің арақатынасы біршама тең болды.

ОСК-ның ресми қорытындысы бойынша, AMANAT партиясы 53,90%, «Ауыл» партиясы – 10,90%, Respublica – 8,59%, «Ақ жол» – 8,41%, Қазақстан халық партиясы – 6,80%, ЖСДП – 5,20%, «Байтақ» – 2,30% дауыс жинады. Ал «Барлығына қарсы» нұсқасын сайлаушылардың 3,90%-ы таңдады.

Нәтижесінде, сайлауға қатысқан жеті партияның алтауы сол кезде белгіленген сайлау шегінен өтті. Оның сыртында тек «Байтақ» партиясы қалды.

2026 жылы жағдай өзгеше: алдын ала мәлімет бойынша, Құрылтайда жеті партияның бесеуі өкілдік етеді.

Дауыстар көшбасшының маңында нығая түсті

Дауыс беру құрылымын салыстыратын болсақ, 2026 жылы көшбасшы партияның басқа сайлау қатысушыларынан айырмашылығы едәуір артқаны байқалады.

2023 жылы AMANAT партиясы 53,90% дауыс алды. Нәтижесі бойынша екінші орын алған «Ауыл» партиясы 10,90% жинады. Бірінші мен екінші орынның арасындағы айырмашылық 43 пайыздық пунктті құраған еді.

2026 жылғы сайлауда «Әділет» алдын ала деректер бойынша 71,17%, ал екінші орында келе жатқан «Ауыл» 6,26% алады. Айырман қазірдің өзінде 64,91 пайыздық пунктке жетіп отыр.

Бұл ретте барьерден өткен бірден үш партияның нәтижелері ең төменгі қажетті 5% шегіне жақын орналасқан: Respublica – 5,56%, «Ақ жол» – 5,21%, ЖСДП – 5,11%.

Жекелеген партиялардың көрсеткіштері едәуір өзгерді. «Ауыл» өз нәтижесін 2023 жылғы 10,90%-дан 2026 жылы 6,26%-ға дейін төмендетті, Respublica – 8,59%-дан 5,56%-ға дейін, «Ақ жол» – 8,41%-дан 5,21%-ға дейін азайтты.

ЖСДП өз нәтижесін бұрынғы деңгейде дерлік сақтап қалды: үш жыл бұрын 5,20% болса, қазіргі алдын ала мәлімет бойынша 5,11%.

Екі сайлау науқанына да қатысқан партиялардың арасындағы ең елеулі өзгеріс Қазақстан Халық партиясында болды. 2023 жылы ол 6,80% алып, Мәжіліске өткен болатын, ал қазір алдын ала 3,11% жинап, өту шегінен өте алмай отыр.

Бәріне қарсы дауыс бергендердің үлесі де 3,90%-дан 2,51%-ға дейін төмендеді.

Мәжілістің 98 депутатынан Құрылтайдың 145 депутатына дейін

Екі науқанды тек пайыздық көрсеткіштер бойынша ғана салыстыру онша дұрыс болмас еді: үш жыл ішінде парламенттің қалыптасу жүйесінің өзі де өзгерді.

2023 жылғы сайлауда Мәжілістің 98 депутаты сайланды. Оның ішінде 69-ы – партиялық тізімдер бойынша, ал қалған 29-ы бір мандатты аумақтық округтер бойынша сайланды.

Партиялық тізімдер бойынша сол кезде 69 мандат алты саяси партия арасында бөлінді.

Енді әңгіме партиялық тізімдер бойынша сайланатын бір палаталы Құрылтайдың 145 депутаты туралы болып отыр. Сондықтан жаңа парламентті қалыптастырудағы партиялық дауыс берудің салмағы әлдеқайда жоғары.

Алдын ала нәтижелерге сүйенсек, 145 орынды бөлісуге бес пайыздық межені еңсерген бес партия қатысуы тиіс.

Алайда әр партияның мандаттарының нақты саны Орталық сайлау комиссиясымен анықталуы тиіс. Сондықтан орындарды ресми түрде бөлгенге дейін депутаттар саны бойынша кез келген есептерді тек алдын ала мәлімет ретінде белгілеген жөн.

Шетелде учаскелер көбейді

Дауыс беру дәстүрлі түрде Қазақстаннан тыс жерлерде де өтті.

2023 жылы қазақстандық шетелдік мекемелердің жанында 62 мемлекетте 77 сайлау учаскесі құрылды. Тізімге 12 016 адам енгізілді.

2026 жылы шетелдік учаскелердің саны 79-ға жетіп, олар 61 елде жұмыс істеді.

Сыртқы істер министрлігінің дауыс беру күні Астана уақыты бойынша сағат 19:00-де жариялаған деректеріне сәйкес, сол кезде тіркелген 11 402 сайлаушының 6 007-сі дауыс берді. Бұл ретте шетелде дауыс беру әлі де жалғасып жатты: соңғы болып Сан-Францискодағы учаске ашылды.

Сондықтан бұл деректерді шетелдегі түпкілікті келушілер саны деп санауға және 2023 жылғы қорытынды көрсеткіштермен тікелей салыстыруға болмайды.

Мұнайшыларға тікұшақпен және су басқан ауылдарға қайықпен

Екі сайлау науқанының да дауыс беруді ұйымдастыруда өз ерекшеліктері болды.

2026 жылы Атырау облысында 11 мыңнан астам вахта жұмысшысы тікелей жұмыс орны бойынша дауыс беру мүмкіндігіне ие болды. Тізімге 11 271 адам енгізіліп, дауыс беру 34 учаскеде ұйымдастырылды.

Екі учаске тікелей өндірістік нысандарда арнайы ашылды. «Қашаған» теңіз кешенінің жұмысшылары үшін сайлау комиссиясының мүшелері тікұшақпен жеткізілді.

Үш жыл бұрын Ақтөбе облысындағы тасқын жағдайына байланысты ерекше жағдайлар жасауға тура келді. Бірқатар ауылдарда жолдарды су шайып кетсе, ал Егіндібұлақта көпірді су шайып кетті. Дауыстарды санағаннан кейін автомобиль қатынасынан ажыратылған учаскелерден бюллетеньдерді ТЖД моторлы қайықтары мен жол талғамайтын көліктері арқылы жеткізу жоспарланды. 

Үш жылда не өзгерді?

54,19% – бұл 2023 жылғы 19 наурызда дауыс беру аяқталғаннан кейін ОСК жариялаған көрсеткіш.

Осылайша, Құрылтайға алғашқы сайлау 2023 жылғы науқаннан бірден бірнеше параметр бойынша ерекшеленеді.

Сайлаушылардың қатысу белсенділігі шамамен 20 пайыздық тармаққа өсті, бюллетеньдегі партиялар саны өзгеріссіз қалды, алайда сайлау шегінен алдын ала мәлімет бойынша алты партияның орнына бес партия өтті.

Дауыс беру құрылымы да өзгерді: көшбасшы партияның үлесі артса, өзге саяси күштердің басым бөлігінің нәтижесі төмендеді. Сонымен қатар парламенттің жаңа моделі бойынша партиялық тізіммен сайланатын 145 депутат қарастырылған.

Бұл жерде 2026 жылғы сайлаудың алдын ала нәтижелері туралы сөз болып отырғанын атап өткен жөн. Алғашқы Құрылтайдың түпкілікті құрамы депутаттық мандаттарды ресми бөлу нәтижесінде айқындалады.

 
Қысқа да нұсқа. Жазылыңыз telegram - ға
Бөлісу:
Өзгелердің жаңалығы: