132 мың адам зейнетақы шотында түк қалдырмаған – Министрлік шектік межені өзгертеді

Еңбек министрлігі апта басында зейнетақы жинақтарының ең төменгі жеткіліктілік шегін (ТЖШ) есептеудің жаңа логикасын қарастыратын қаулы жобасын жария талқылауға шығарды.

«Ашық НҚА» порталындағы құжатқа сәйкес, ТЖШ-ны кейінге қалдырылған өмір бойғы зейнетақы аннуитетінің құны негізінде есептеу ұсынылуда, яғни бұл - адамға өмір бойы зейнетақы төлеуді кепілдендіру үшін бүгінгі таңда қажет болатын сома. Талқылау 21 сәуірге дейін жалғасады.

Түзетулердің толық мәтіні порталда жарияланған жоқ, бірақ BAQ.KZ редакциясы Еңбек министрлігіне толық мәлімет алу үшін сауал жолдап, жауап күтуде.

Сонымен қатар, БЖЗҚ біздің редакцияға триллиондардың қайда кеткені және қанша адам зейнетақы шоттарын толық нөлге түсіргені туралы егжей-тегжейлі мәлімет берді.

Қазіргі уақытта ең төменгі жеткіліктілік шегі зейнет жасына жеткенде шотта ең төменгі зейнетақыдан аз емес төлемдерге жететіндей мөлшерде есептеледі. Жоба принципті түрде басқа тәсілді ұсынады: ТЖШ-ны өмір бойғы зейнетақы аннуитетінің құны, яғни зейнетке шыққаннан кейін кепілдендірілген өмір бойғы төлемдерді қамтамасыз ету үшін бүгінгі таңда қажет болатын сома ретінде есептеу.

Құжат болашақ жинақтаушы зейнетақының адекваттылығын қамтамасыз ету және зейнет жасындағы салымшының еңбек табысын алмастыру коэффициентінің (халықаралық минималды стандарттарды ескере отырып) кезең-кезеңімен өсуі мақсатында зейнетақы жинақтарының ең төменгі сомасына қойылатын талаптарды арттыру бөлігінде зейнетақы жинақтарының жеткіліктілік шегін анықтау әдістемесін қайта қарауды көздейді, - деп хабарлады «Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры» АҚ Басқарма төрағасының орынбасары, Басқарма мүшесі Сәуле Егеубаева сауалға берген жауабында.

Егеубаеваның деректері бойынша, қаулы жобасына сәйкес ТЖШ мөлшері болашақ зейнетақы төлемдерінің нысаналы көрсеткіштері негізінде анықталады және салымшының әр жасы үшін ай сайынғы төлемдердің келтірілген құнын есептеудің стандартты формуласы бойынша есептеледі. Есептеу формуласы азаматтар үшін болашақ төлемдер мөлшерінің тұрақтылығы мен болжамдылығына қол жеткізу үшін ұзақ мерзімді демографиялық (ұлттық демографиялық кестелер) және қаржылық (кірістілік пен төлемдерді индекстеудің пайыздық мөлшерлемелері) факторларды ескереді.

Іс жүзінде бұл шекті меженің өсуін білдіреді. Жаңа шектен асатын әрбір миллион — бұл тұрғын үйге немесе емделуге алуға болмайтын миллион. Еске сала кетейік, жоба биылғы жылдың 21 сәуіріне дейін жария талқылау кезеңінде болады.

Триллиондар қайда кетті - БЖЗҚ-ның толық есебі

БЖЗҚ-ның 2026 жылғы 1 наурыздағы деректері бойынша, тұрғын үй жағдайын жақсартуға жалпы сомасы 4,65 трлн теңгеге 3 243 140 өтінім орындалды. Емделуге - 985,3 млрд теңгеге 1 090 198 өтінім.

Басты цифр: азаматтық-құқықтық мәмілелер бойынша тұрғын үй сатып алу – 2,49 трлн теңгеге 624 246 өтінім. Бұл ақшалай түрдегі барлық тұрғын үй алу операцияларының жартысынан астамы. Зейнетақы жүйесі іс жүзінде жылжымайтын мүлік нарығын қаржыландырудың ең ірі көзіне айналды.

Екінші орында тұрғын үй құрылыс жинақтарын толықтыру: 724,8 млрд теңгеге 1 029 321 өтінім. Орташа чек шамамен 704 мың теңгені құрайды. Адамдар пәтер сатып алмай, ақшаны зейнетақы жүйесінен шығарып, Отбасы банкінде ұстап отыр.

Ипотеканы ішінара өтеу - 440,5 млрд теңгеге 603 522 өтінім. Ипотеканы толық өтеу — небәрі 45,4 млрд теңгеге 17 690 өтінім. Тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесі бойынша ипотеканы толық өтеу — 52,9 млрд теңгеге 27 943 өтінім. ТҮҚЖБ арқылы ипотекалық қарыз алу – 224,4 млрд теңгеге 77 366 өтінім.

Стоматологиялық триллион

Емделуге бағытталған 985,3 млрд теңгенің ішінде абсолютті көшбасшы – стоматология: 932,1 млрд теңгеге 1 022 978 өтінім. Бұл барлық «медициналық» ақшаның 94,6%-ы.

Салыстыру үшін: офтальмология – 32,8 млрд теңгеге 43 281 өтінім, пластикалық операциялар – 9,99 млрд теңгеге 11 665 өтінім, радиохирургия – 6,8 млрд теңгеге 8 271 өтінім.

20-35 жас аралығындағы бір адамға шаққандағы біржолғы зейнетақы төлемдерінің орташа мөлшері 3,4 млн теңгені құрады. Бұл ретте, БЖЗҚ атап өткендей, қаражатты алғаннан кейінгі шоттардағы зейнетақы жинақтарының қалдығы ең төменгі жеткіліктілік шегінен төмен емес. Жастар шектен асатын соманың бәрін түгін қалдырмай алып жатыр.

132 мың адам шоттарын нөлге түсірді - шотта түк қалмаған

БЖЗҚ қанша адамның зейнетақысын іс жүзінде нөлге түсіргені туралы өзекті сұраққа жауап берді. ТЖШ-дан асатын артық қаражатты алатындар шотты нөлге түсіре алмайды, өйткені онда тиіспейтін минимум қалады.

Бірақ шотты толығымен босата алатын екі санат бар: сақтандыру ұйымымен зейнетақы аннуитеті шартын жасасқандар – 72 922 адам және еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы алушылар – 59 669 адам.

Қорытындылай келе, 132 591 адам жеке зейнетақы шотынан жинақтарын 100% шығарып алған.

ТЖШ-дан жоғары сома шегінде біржолғы зейнетақы төлемдерін пайдаланатын салымшылардың шоттарын «нөлге түсіру» мүмкін емес. Олардың шоттарында белгіленген шектен төмен емес жинақтар қалады, - деп атап өтті БЖЗҚ-да.

Формальды түрде бұл адамдар зейнетақысыз қалмайды: біріншілері сақтандыру компаниясынан өмір бойғы төлемдерді алады, екіншілері еңбек сіңірген жылдары үшін бюджеттік зейнетақы алады. Бірақ 133 мыңға жуық нөлге түскен шоттың ауқымы қаражатты толық шығару тәжірибесінің жүйеге қаншалықты терең енгенін көрсетеді.